Ultrabewerkt eten beïnvloedt de spijsvertering misschien anders dan gedacht

Kant-en-klaar maaltijden, brood, vlees, vleesvervangers en light-frisdrank. De supermarkten liggen vol met ultrabewerkte producten. De meningen over de gezondheidseffecten zijn verdeeld: waar sommige producten als ongezond bestempeld worden, kunnen andere producten juist een vervanging zijn voor een minder bewerkte variant. Neem bijvoorbeeld light-frisdrank of vleesvervangers. Om te doorgronden wat nou echt het effect is van ultrabewerkt eten, hebben onderzoekers een ultrabewerkte en minimaal bewerkte maaltijd met elkaar vergeleken. Wat bleek? De manier waarop het lichaam én het brein reageert verschilt, ook wanneer de voedingswaarden hetzelfde zijn. 

Je kunt niet meer ontkomen aan ultrabewerkt eten, ook basisproducten zoals brood zijn vaak stevig bewerkt. Het regelmatig eten van ultrabewerkte producten wordt in verband gebracht met hart- en vaatziekten, obesitas, diabetes type 2 en zelfs psychische klachten. Tot nu toe werd vaak gedacht dat dit kwam door de samenstelling van het product. Maar heeft de mate van bewerking ook invloed op de gezondheid? Amerikaanse onderzoekers vergeleken de effecten van een ultrabewerkte en een minimaal bewerkte maaltijd op het lichaam en brein.

Hoe werkt bewerkt?

Hoe bewerkt een product is, wordt bepaald aan de hand van de NOVA-schaal. Deze schaal bestaat uit vier categorieën: onder de eerste categorie vallen dierlijke en plantaardige producten die met minimale bewerking te eten zijn, zoals fruit, groente, vis, maar ook gepasteuriseerde melk valt hier onder. De tweede categorie betreft etenswaren die enigszins bewerkt zijn, dus boter, olie, of zout. Meestal worden deze producten maar in kleine hoeveelheden gegeten. De derde categorie betreft minimaal bewerkt eten, bijvoorbeeld kaas of ambachtelijk brood. Deze producten bestaan uit maar een paar ingrediënten uit de eerste twee categorieën. De vierde en laatste categorie betreft ultrabewerkt eten: deze producten worden bereid met uitgebreide processen en er worden vaak bindmiddelen, zoetstoffen of conserveermiddelen aan toegevoegd. De classificering zegt dus niet zo veel over de specifieke ingrediënten van het product, maar meer over de bereidingswijze.

Het onderscheid tussen ultrabewerkt en minimaal bewerkt voedsel is dus nog niet zo makkelijk. Denk zelf maar eens aan de producten die jij meestal koopt. Daarnaast is het eten van minder bewerkt voedsel makkelijker gezegd dan gedaan: deze producten zijn vaak duurder, minder verkrijgbaar en minder lang houdbaar. Maar reageert het lichaam ook anders op ultrabewerkte voeding dan minimaal bewerkte voeding?

Bekant hetzelfde

De deelnemers van het onderzoek kregen op verschillende dagen een ultrabewerkte en minimaal bewerkte maaltijd voorgeschoteld. De ultrabewerkte maaltijd bestond uit een stuk van een boterham met pindakaas en jam, kalkoenfilet, groentechips, een koekje, ontbijtgranen, instant aardappelpuree en water. De onbewerkte tegenhanger bevatte banaan, gedroogde cranberries, kaas en ei. De hoeveelheden koolhydraten, vetten, calorieën, eiwitten, vezels, water en zout in de twee maaltijden kwamen bijna exact overeen.

Op een lege maag kwamen 32 kandidaten bij het experiment, waar ze plaatsnamen in een metabolische kamer. Deze luchtdichte ruimte wordt gebruikt om de stofwisseling en het energieverbruik van mensen te meten. Na een uur kregen de deelnemers hun eten voorgeschoteld, dat ze binnen tien minuten opaten. In de drie opvolgende uren werd het bloed van de proefpersonen zeven keer afgenomen, zo werd gekeken naar de bloedsuikerspiegel, insuline, koolhydraatverbranding en het energieverbruik in het lichaam.

Luisteren naar het lijf

Tot de verbazing van de onderzoekers bleek elk van deze waarden te verschillen tussen de soorten maaltijden. Bij het eten van de bewerkte maaltijd kwam meer insuline vrij en de bloedsuiker bleef langer hoog. Wanneer het lichaam meer insuline produceert dan nodig is, kan dit er op lange termijn voor zorgen dat er insulineresistentie ontstaat of dat de alvleesklier overbelast raakt. Ook langdurig hoge bloedsuikers kunnen het risico op aandoeningen als diabetes type 2 verhogen. Hiermee lijkt er dus een verschil te zitten in de manier waarop het lichaam reageert op ultrabewerkte en minimaal bewerkte producten.

Duik in de hersenen

Om te onderzoeken op welke manier het brein de spijsvertering beïnvloedt, werden er MRI-scans gemaakt van 57 deelnemers terwijl ze foto’s van verschillende producten met dezelfde voedingswaarden bekeken. Tijdens het bekijken van de foto’s gaven de deelnemers aan hoeveel ze zouden betalen voor het product. De onderzoekers zagen hoe de persoonlijke waarde van het eten samenhing met de hersenactiviteit. Hier werden geen verschillen gevonden tussen de soorten voeding. Opvallend was wel dat er onderscheid was in het beloningscentrum van de hersenen. Afhankelijk van de manier waarop het lichaam koolhydraten verbrandt na de verschillende producten reageerde dit deel van het brein anders. Hier lijkt dus een onderscheid te zijn tussen ultrabewerkte en minimaal bewerkte producten. Merkwaardig, omdat de proefpersonen het eten alleen zagen, niet aten. Dit laat volgens de onderzoekers zien dat er een leerproces plaatsvindt tussen de spijsvertering en het brein dat voedingskeuzes beïnvloedt. Wat dit proces precies is, moeten ze nog nader onderzoeken.

Meer lezen over ultrabewerkt eten?

Belangrijke kanttekeningen

De onderzoekers benadrukken het belang van het brein bij dit onderzoek vanwege haar rol bij het eetgedrag. Wel plaatsen de auteurs een paar kanttekeningen bij hun onderzoek. Zo vond het plaats onder een kleine groep jonge en gezonde proefpersonen. Om algemene uitspraken te doen, willen de onderzoekers graag experimenteren met een meer diverse groep, grotere maaltijden, verschillende combinaties en langere perioden. Hoewel de voedingswaarden in de maaltijden hetzelfde waren, verschilden de bronnen van bijvoorbeeld vezels en eiwitten onderling, waardoor de lichamelijke reactie zou kunnen veranderen. Ook bevatte de bewerkte maaltijd meer additieven. Deze factoren kunnen beïnvloeden hoe het lichaam de maaltijden verwerkt. Andere invloeden, zoals de kosten en beschikbaarheid van ultrabewerkte en minder bewerkte producten zullen ook moeten worden bekeken.

Ondanks dat het onderzoek laat zien dat het eten van ultrabewerkt voedsel het lichaam lijkt te beïnvloeden, is het nog te vroeg om met zekerheid het effect hiervan vast te stellen. Wel brengt het een nieuw perspectief naar het bestuderen van de stofwisseling en aandoeningen zoals diabetes type 2, obesitas en hart- en vaatziekten.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

Bronmateriaal

"Metabolic and neural responses to ultraprocessed foods: a randomized, controlled, crossover study" - Nature Metabolism
Afbeelding bovenaan dit artikel: Nancy D. Regan

Fout gevonden?

Voor jou geselecteerd