De imposante holenleeuw, die ooit door grote delen van Eurazië zwierf, was veel meer dan een grotere en ruigere versie van de moderne leeuw.
Uit nieuw DNA-onderzoek blijkt dat het roofdier al meer dan een miljoen jaar geleden een volledig eigen evolutionair pad insloeg. Toch kwamen de twee katachtigen elkaar af en toe opnieuw tegen en plantten zich zelfs onderling voort. Klimaatverandering speelde daarbij vermoedelijk een grote rol.
Dat concluderen Zweedse en Britse wetenschappers. Ze analyseerden genetisch materiaal van twaalf holenleeuwen uit Eurazië en Noord-Amerika en vergeleken dat met DNA van twintig moderne leeuwen uit Afrika en Zuid-Azië. Sommige monsters waren uitzonderlijk goed bewaard gebleven, waaronder tanden, botten en twee bijna intacte holenleeuwwelpen uit Noord-Siberië.
Geen ‘gewone’ leeuw
Holleeuwen (Panthera spelaea) leefden tijdens het Pleistoceen en verdwenen ongeveer 13.000 jaar geleden. Ze worden vaak voorgesteld als een forsere versie van de leeuwen die we vandaag kennen. Ook suggereren grottekeningen dat deze katachtige geen manen had zoals de mannetjesleeuwen van nu. Maar volgens de onderzoekers doet dat beeld de soort tekort. “Wat we in hun DNA zien, is iets veel opmerkelijkers”, zegt hoofdonderzoeker David Stanton. “Het gaat om een evolutionaire lijn die al meer dan een miljoen jaar onafhankelijk evolueerde en haar eigen unieke biologische kenmerken ontwikkelde.”
De genetische analyses tonen aan dat holenleeuwen en moderne leeuwen al zeer lang van elkaar gescheiden waren. Waar eerdere studies uitgingen van een relatief recente afsplitsing, suggereren de nieuwe gegevens dat de evolutionaire breuk mogelijk al meer dan 1,5 miljoen jaar geleden plaatsvond.
De onderzoekers vonden bovendien genetische veranderingen die de holenleeuw biologisch onderscheiden van moderne leeuwen. Verschillende unieke mutaties lijken invloed te hebben gehad op onder meer hersenfunctie, zicht, groei en de bloedsomloop. Dat sluit aan bij aanwijzingen uit fossielen en prehistorische grottekeningen. Holleeuwen waren niet alleen groter, maar verschilden waarschijnlijk ook in gedrag en ecologische aanpassingen. Mogelijk waren ze beter uitgerust voor het barre klimaat van de ijstijd.
Onderlinge voortplanting dankzij klimaatverandering
Ondanks hun langdurige scheiding leefden holenleeuwen en moderne leeuwen niet volledig langs elkaar heen. Tot verrassing van de onderzoekers tonen de genomen meerdere momenten van onderlinge kruising aan. Verspreid over tienduizenden jaren wisselden de twee lijnen genetisch materiaal uit.
Die vermenging lijkt sterk samen te hangen met perioden van extreme kou. Tijdens ijstijden, wanneer enorme ijskappen grote delen van het noordelijk halfrond bedekten, trokken holenleeuwen vermoedelijk verder zuidwaarts. Daardoor kwamen ze in contact met moderne leeuwen in gebieden zoals Centraal- en Zuidwest-Azië.
Volgens de onderzoekers bracht klimaatverandering soorten letterlijk dichter bij elkaar. “Klimaatverandering hervormde niet alleen ecosystemen”, zegt onderzoeker Love Dalén. “Het creëerde ook korte vensters waarin soorten elkaar konden ontmoeten en zich onderling voortplanten.”
Meer dan een fossiel
De studie laat zien hoe oud DNA wetenschappers helpt om uitgestorven dieren opnieuw tot leven te brengen, althans op genetisch niveau. En misschien nog belangrijker: het onderzoek onthult hoe klimaatverandering in het verleden niet alleen soorten deed verdwijnen of migreren, maar ook onverwachte ontmoetingen tussen diersoorten mogelijk maakte.
De holenleeuw mag dan al duizenden jaren verdwenen zijn, zijn DNA vertelt nog altijd een verhaal over evolutie, aanpassing en overleven in een wereld die voortdurend veranderde.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
