Havermout staat bekend als een gezond ontbijt, maar nieuw onderzoek laat zien dat het effect verder gaat dan een goede start van de dag. Twee dagen havermout eten kan het cholesterolgehalte merkbaar verlagen en dat effect houdt weken aan.
De onderzoekers van de Universiteit van Bonn bestudeerden mensen met het zogenoemde metabool syndroom: een risicovolle combinatie van overgewicht, hoge bloeddruk en verstoorde suiker- en vetwaarden in het bloed. Deze aandoening vergroot de kans op diabetes en hart- en vaatziekten aanzienlijk. Medicijnen zijn vaak effectief, maar de onderzoekers vroegen zich af: kan voeding ook effect hebben? Het antwoord blijkt verrassend duidelijk: ja.
Twee dagen, groot verschil
De deelnemers aan het onderzoek volgden twee dagen lang een streng, caloriearm dieet dat vrijwel volledig uit havermout bestond: drie maaltijden per dag, gekookt in water, met hooguit wat fruit of groenten erbij. In totaal aten ze dagelijks 300 gram havermout en kregen ze maar ongeveer de helft van hun normale aantal calorieën binnen.
Het resultaat: het ‘slechte’ LDL-cholesterol daalde gemiddeld met tien procent. Dat is een forse afname voor zo’n korte interventie. Ter vergelijking: dit effect benadert dat van sommige medicijnen, al benadrukken de onderzoekers dat voeding geen vervanging is voor medische behandeling. Daarnaast verloren de deelnemers gemiddeld twee kilo en daalde hun bloeddruk licht. Opvallend: zes weken later was het cholesterolniveau nog steeds verbeterd.
Een controlegroep die eveneens minder calorieën at, maar geen havermout, liet ook verbeteringen zien, maar duidelijk minder sterk. Het lijkt er dus op dat juist de haver het verschil maakt.
Waarom juist havermout?
Dat haver gezond is, is geen nieuwe ontdekking. Al ruim een eeuw geleden gebruikte de Duitse arts Carl von Noorden het graan bij de behandeling van diabetes. Toch raakte die aanpak in de vergetelheid, vooral door de opkomst van medicijnen.
Wat dit nieuwe onderzoek toevoegt, is inzicht in het mechanisme achter het effect van haver. De sleutel blijkt te liggen in de darmen. Havermout beïnvloedt namelijk het microbioom: de enorme gemeenschap van bacteriën in onze darmen die een cruciale rol speelt in de stofwisseling. Na het haverdieet nam het aantal gunstige darmbacteriën toe. Deze bacteriën breken havervezels af tot zogeheten fenolische verbindingen, waaronder ferulinezuur. Uit eerder dieronderzoek is al bekend dat deze stof het cholesterolmetabolisme positief kan beïnvloeden.
Daarnaast helpen andere bacteriën bij het afbreken van het aminozuur histidine. Zonder die afbraak kan histidine worden omgezet in stoffen die insulineresistentie bevorderen, een belangrijk kenmerk van diabetes type 2. Met andere woorden: haver lijkt via de darmflora zowel cholesterol- als het suikermetabolisme een zetje in de goede richting te geven.
Meer is beter
De onderzoekers onderzochten ook een mildere aanpak: zes weken lang dagelijks 80 gram havermout, zonder verdere dieetbeperkingen. Dat leverde slechts kleine verbeteringen op. De conclusie is duidelijk: een korte, intensieve ‘haverkuur’ werkt beter dan langdurig een beetje extra haver eten. Zo’n tweedaags haverdieet, periodiek herhaald, kan zo een laagdrempelige manier zijn om cholesterolwaarden te verbeteren en het risico op diabetes te verlagen.
De volgende stap is om te onderzoeken of herhaling van het dieet, bijvoorbeeld elke zes weken, daadwerkelijk een langdurig preventief effect heeft. Tot die tijd geldt: havermout is geen wondermiddel, maar deze studie laat wel zien hoe krachtig voeding kan zijn, soms al binnen 48 uur.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Wetenschappers ontwikkelen vaccin tegen hoog cholesterol en Gebrek aan vezels leidt tot veranderingen in DNA (en mogelijk tot darmkanker bij jonge mensen). Of lees dit artikel: Enorm effect: fermenteerbare vezels in haver, bananen en peulvruchten verlagen kans op erfelijke kanker met 60 procent.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
