Meer dan duizend jaar geleden werden twee overleden baby’s weggestopt in een verlaten Romeins toilet. Je zou verwachten dat ze op een mooiere plek begraven zouden zijn. Toch was het geen onverschilligheid. De kinderen werden op deze manier juist geëerd.
De kleine kist, bekleed met tegels en stenen, lag verborgen in een oude Romeinse concertzaal, vlak bij een van de zeven wereldwonderen van de oudheid: de Tempel van Artemis. In de kist lagen de resten van twee baby’s, die mogelijk nooit het daglicht hebben gezien. Waarschijnlijk was het een tweeling, wat de vondst al zeldzaam maakt. Daarnaast bleken ze een piepklein extra ribbetje in de nek te hebben. Dat is nog uitzonderlijker: het is pas de tweede keer ooit dat dit wordt gevonden bij een baby op een archeologische vindplaats.
“Toen we het graf ontdekten, zagen we meteen dat de lichaampjes niet simpelweg zijn weggegooid”, aldus archeologe Lilli Zabrana van het Oostenrijks Archeologisch Instituut, “het was eerder een heel doordachte laatste rustplaats.”
Begraven in een latrine
De baby’s zijn gevonden in een odeion, een Romeins gebouw bedoeld voor muziek en toespraken, een soort concertzaal dus. Het werd bijna tweeduizend jaar geleden gebouwd in het Turkse Ephesos en kreeg ongeveer een eeuw later een openbaar toilet. Na een hevige brand werd het gebouw verlaten en alleen nog gebruikt voor slachtafval en het dumpen van gebroken aardewerk.
Tegen de tijd dat de baby’s daar werden begraven, tussen de 8ste en 9de eeuw na Christus, was de latrine al eeuwenlang niet meer in gebruik, maar het kanaal van het toilet was nog volledig intact. Het bood een beschutte, verborgen grafplek waar de twee baby’s zij aan zij werden neergelegd. Metingen van hun armbotten suggereren dat beiden ongeveer zes weken te vroeg zijn geboren, als ze al hebben geademd.
Leestip: Scheve schedels verraden dat ook Homo erectus hulpeloze baby’s grootbracht
Wie de kinderen ook heeft begraven, diegene heeft ze op een bedje van aarde gelegd dat van elders was aangevoerd. Daarna werden de baby’s waarschijnlijk in lijkwaden gewikkeld, wat wijst op bijzondere zorg voor hun begrafenis, aldus hoofdauteur van de studie, Caroline Partiot.
Een zwaar leven
Tussen de kleine resten vonden de onderzoekers een mysterieus botje: een extra rib die vanuit een nekwervel groeide, slechts 5 millimeter lang. Een vergelijkbaar geval is maar bij één ander zuigelingengraf gemeld. Hoewel het onschuldig is bij mensen die volwassen worden, wordt het bij baby’s vaak gelinkt aan genetische problemen, waaronder tumoren en doodgeboorte, aldus de studie.
Op basis van hun leeftijd, grootte en moment van begraven gaat het waarschijnlijk om een tweeling. Dat kan extra complicaties hebben opgeleverd, zoals vroeggeboorte, maar ook het beschouwd worden als een slecht voorteken. Deze baby’s hadden dus vanaf de conceptie al een zwaar leven.
Spirituele betekenis
Waarom ze niet op een begraafplaats zijn begraven, is onzeker. In het Byzantijnse Ephesos mochten alleen gedoopte mensen op gewijde grond worden begraven en baby’s werden meestal pas weken na de geboorte gedoopt. Maar het odeion lag binnen de grenzen van de oude tempel en kan een geschikt alternatief zijn geweest. Mogelijk had de plek van het voormalige heiligdom van Artemis toentertijd nog altijd spirituele betekenis voor de ouders van de tweeling.
Hoe dan ook is de begrafenis van stilgeboren kinderen in die tijd zeldzaam. Dat het waarschijnlijk een tweeling betrof maakt de vondst nog bijzonderder. Zo’n ongewoon graf past daar dan wel bij. Het heeft hen in ieder geval meer dan duizend jaar beschermd tegen de elementen. “Deze ontdekking laat ons zien hoe dicht de mensen van lang geleden eigenlijk bij ons staan. Ze zorgden bijvoorbeeld ook voor kwetsbare individuen, in tegenstelling tot wat we vaak denken”, besluit Partiot.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
