Sommige rupsen overleven alleen met de hulp van mieren. Nu blijkt dat ze niet alleen communiceren via geuren, maar ook via strakke ritmes.
Wie aan communicatie in de natuur denkt, denkt al snel aan geuren, kleuren of geluiden. Maar bij sommige soorten speelt nog iets anders mee: trillingen. Onderzoekers van de University of Warwick ontdekten dat rupsen van bepaalde vlindersoorten precies getimede ritmes gebruiken om mieren voor zich te winnen. De studie is gepubliceerd in Annals of the New York Academy of Sciences.
Unieke samenwerking
Het idee van een trommelende rups klinkt misschien vreemd, maar de unieke samenwerking tussen mieren en rupsen is al langer bekend. Sommige rupsen zijn in hun jonge jaren sterk afhankelijk van mieren. De mieren behandelen ze dan bijna als een eigen larve: ze beschermen de rups tegen roofdieren, dragen de rups soms zelfs het nest in en in sommige gevallen krijgt de rups ook voedsel. In ruil daarvoor geven de rupsen zoete afscheidingen af waar mieren dol op zijn.
Tot nu toe lag de focus van het onderzoek naar die samenwerking vooral op chemische nabootsing. Met andere woorden: rupsen kunnen stoffen maken die lijken op de geur van mieren, waardoor ze minder snel als een indringer worden gezien. Maar in het nieuwe onderzoek, uitgevoerd door een gecombineerd team afkomstig van de University of Warwick, de University of Turin en het Forest Research Institute is de communicatie tussen rupsen en mieren niet zo eenduidig. Rupsen blijken namelijk ook te communiceren via ritme.
Leestip: Luchtvervuiling veroorzaakt chaos in mierenkolonies: er vallen zelfs doden
Onderzoeker Chiara De Gregorio van de University of Warwick zegt: “Deze rupsen spreken eigenlijk de taal van de mieren. En dan niet alleen via chemische signalen, maar ook met ritmes. Door dezelfde ritmes te gebruiken kunnen ze mieren laten denken dat ze erbij horen.”
Ze wijst erop dat het ritmisch vermogen van rupsen heel bijzonder is. De Gregorio: “Ritme is voor ons een onderdeel van het dagelijks leven: we dansen erop en we merken het meteen als iets niet klopt. Echter zijn er, naast primaten, niet veel dieren die gebruik maken van ritmes. Het is daarom extra spannend dat we zulke nauwkeurige ritmes nu ook bij mieren en rupsen zien.”
Zachte trillingen
De onderzoekers ontdekten dat door vibro-akoestische signalen op te nemen: minuscuul kleine trillingen die door de bodem of de wanden van een mierennest reizen. Die signalen worden gebruikt door zowel mieren als rupsen. Het team onderzocht in totaal de verbanden tussen twee mierensoorten en negen rupsensoorten, die allemaal op een andere manier afhankelijk zijn van mieren. Die afhankelijkheid heet myrmecofilie: hoe hoger de myrmecofilie, hoe nauwer de band met mieren.
Vervolgens keken de onderzoekers naar het ritme van de trillingen. Ze analyseerden onder meer het tempo (hoe snel trillingen elkaar opvolgen), de pauzes tussen trillingen en hoe regelmatig patronen terugkomen. Daarbij viel op dat alleen mieren en rupsen die het meest afhankelijk zijn van mieren complexe patronen gebruiken. Dat wijst erop dat beide groepen door hun nauwe samenwerking een soort gedeeld ritmepatroon hebben ontwikkeld.
Totaal genegeerd
Teamlid Francesca Barbero van de University of Turin legt uit waarom ritme zo belangrijk is voor deze insecten. Barbero: “In het donkere en drukke mierennest is er altijd beweging en dus ook veel ruis. Juist dan kan een precies ritme helpen om sneller herkend te worden. Daarom is het ontzettend belangrijk dat een rups weet welk ritme aangehouden moet worden. Als het ritme klopt, kunnen mieren zorg en bescherming geven. Als het niet klopt wordt de rups totaal genegeerd.”
De studie wijst ook op iets anders: tot nu toe werd gedacht dat alleen dieren met grotere hersenen gebruik kunnen maken van complexe ritmes. De nieuwe resultaten laten echter zien dat je voor het trommelen van een ritme geen groot brein nodig hebt: zelfs kleine insecten kunnen blijkbaar ritmes maken en herkennen, zeker als hun overleving ervan afhangt.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Sommige mierensoorten bouwen grotere kolonies door minder te investeren in het individu en Bijzondere zelfopoffering: zieke mieren geven alarmgeur af om hun kolonie te redden . Of lees dit artikel: Mieren gebruiken een genetische bulldozer om aan hun ‘superneus’ te komen .
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
