Een stof die als rest achterblijft in de zoetstof sucralose brak in 2023 DNA-strengen in gekweekte menselijke cellen. Dat deed flink wat stof opwaaien. De Europese voedselwaakhond nam de zoetstof daarna volledig onder de loep en besluit nu dat ze veilig is, al blijft er één vraag open.
Het spoor begint in 2018, bij rattenurine. Een onderzoeksgroep aan de North Carolina State University gaf ratten sucralose en bekeek daarna hun urine en uitwerpselen. Daar zaten stoffen in die oplossen in vet. Sucralose zelf doet dat niet. Het lichaam had de zoetstof onderweg dus omgebouwd, dachten de onderzoekers. Uit die stoffen pikten ze er één om verder uit te pluizen.
Ze heet sucralose-6-acetaat. Ze lijkt op sucralose, maar ze is het niet. Ze ontstaat tijdens de productie en bleef achter in het eindproduct. De stof was aanwezig in tot 0,67 procent van de stalen die het team onderzocht.
Wat richt dat restje aan? De onderzoekers goten het over gekweekte menselijke bloedcellen en zagen breuken in de DNA-strengen. De stof is genotoxisch, besloten ze; ze knipt het draaiboek van de cel stuk.
Lek in de darmwand
Daarna kwam de darmwand aan de beurt, de poortwachter tussen je spijsvertering en de rest van je lichaam. In een opstelling met menselijk darmweefsel tastten zowel sucralose als het restje de naden tussen de cellen aan. De wand werd lek. Stoffen die normaal via de stoelgang verdwijnen, kunnen dan de bloedbaan in glippen. In diezelfde cellen draaiden bovendien genen harder die met ontsteking en kanker te maken hebben.
Wat een schaaltje niet bewijst
Genen die aanslaan zijn nog geen kanker. Een cellaagje dat lek raakt in een kweekbakje is nog geen darmaandoening bij iemand die frisdrank drinkt. Cellen onderdompelen in een stof toont wat die stof kan aanrichten. Niet of er bij het eten ooit genoeg van op de foute plek belandt.
Onderzoeker Susan Schiffman trok toch haar conclusie. De sporen in één gezoet drankje per dag zitten al boven de Europese voorzorgsdrempel voor genotoxische stoffen, 0,15 microgram per persoon. Tijd om de regelgeving te herbekijken, vond ze. En laat die zoetstof voortaan maar staan.
De waakhond herbekijkt alles
In februari 2026 legde de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid het hele dossier opnieuw op tafel. De veilige dagelijkse hoeveelheid blijft 15 milligram per kilo lichaamsgewicht, duizend keer meer dan die voorzorgsdrempel. Geen enkele bevolkingsgroep komt in de buurt.
Het panel las de DNA-signalen uit 2023 wel degelijk. Het vond die tests weinig zeggen over de praktijk: als voedingsadditief vormt sucralose geen genotoxisch probleem.
En het oorspronkelijke verhaal kreeg een tik. Die stoffen in de rattenurine hoefden helemaal niet in het lichaam gevormd te zijn. Ze konden er al als onzuiverheid in gezeten hebben, nog voor de rat ze binnenkreeg.
Nieuw testwerk, met een luchtje
In augustus 2026 ging commerciële sucralose door een hele reeks genetische tests, in cellen en in dieren. Bijna overal kwam er niets uit. Er waren geen mutaties en geen chromosoomschade, ook niet in genetisch aangepaste muizen.
Op één test na. De zogenoemde komeettest verraadt beschadigd DNA doordat de stukjes als een staart achter de cel aan slepen, en gaf in meerdere weefsels wel een signaal. Lastig te interpreteren, aldus de auteurs, die er geen genotoxiciteit in zagen.
Twee kanttekeningen daarbij. Een deel van die auteurs werkt voor Tate & Lyle, de producent van sucralose. En ze testten gewone sucralose, niet het verdachte restje.
En dan is er de oven
Rond DNA lijkt de storm dus gaan liggen. Uitgepraat is sucralose echter niet.
Bij lang verhitten kan het chloor uit de zoetstof in andere verbindingen terechtkomen en niemand weet goed wat die doen. Daarom weigerde het Europese panel groen licht voor sucralose in bepaalde gebakken producten. Thuis bakken en frituren valt in dezelfde grijze zone, want temperaturen en baktijden lopen daar sterk uiteen. De zoetstof in je koffie is wel veilig verklaard.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Negatieve effecten van zoetstoffen worden mogelijk aan volgende generatie doorgegeven en Deze veelgebruikte zoetstof kan ons DNA afbreken, waarschuwen wetenschappers. Of lees dit artikel: Deze stukjes DNA bepalen mee wie je bent.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
