Een fossiel zo klein als een pinknagel bleek de sleutel tot een spectaculaire ontdekking: een nieuw soort krokodilachtig reptiel uit het Krijt.
Student Harrison Allen stuitte er in 2021 toevallig op tijdens een veldonderzoek in de Blackleaf-formatie in Montana. Hij legde daarmee de basis voor een wetenschappelijke beschrijving van Thikarisuchus xenodentes, liefkozend Elton genoemd. De resultaten van de vondst zijn inmiddels gepubliceerd in het vakblad Journal of Vertebrate Paleontology.
Zo’n 95 miljoen jaar geleden leefde in het gebied dat nu het zuidwesten van Montana is een bijzonder krokodilachtig reptiel. Het dier, dat de bijnaam Elton kreeg, was met zijn 60 centimeter, van snuit tot staartpunt, niet veel groter dan een flinke hagedis, vertelt hoogleraar David Varricchio. Elton leefde op het land en at alles wat hij kon vinden, planten, insecten en kleine dieren. Zijn gebit bestond namelijk uit verschillende soorten tanden, elk met een eigen functie. Juist die unieke tandvormen laten zien dat hij behoorde tot een tot nu toe onbekende familie van krokodilachtigen, die alleen tijdens het Krijt in Noord-Amerika voorkwam.
Ontdekking
“Toen ik het fossiel aan professor Varricchio liet zien, wist ik dat het iets bijzonders was”, vertelt Allen, die inmiddels verder studeert in de krokodillenpaleontologie aan de Stony Brook University. “Hij zei meteen: ‘breng me naar de plek waar je dit hebt gevonden.’ Tijdens de opgraving werd duidelijk waarom hij zo enthousiast was: het bleek een compleet bewaard gebleven, piepkleine krokodillenschedel te zijn. Zulke vondsten zijn extreem zeldzaam. In de Blackleaf-formatie zijn wel vaker dinosaurusfossielen ontdekt, maar dit was pas het tweede gewervelde dier dat daar ooit is gevonden.”
Elton John, Crocodile Rock
De dag na de eerste vondst namen Allen en zijn klasgenoten meerdere zakken sediment mee uit de heuvel waar het fossiel was ontdekt. Eenmaal terug spendeerden Allen en zijn vriend Dane Johnson uren aan het zorgvuldig uitzeven van stof en aarde. Soms werkten ze wel twintig uur door, totdat ze tientallen minuscule botfragmenten vonden, allemaal klein genoeg om samen in Allens handpalm te passen. Terwijl ze werkten, draaide op de achtergrond muziek, waaronder Elton Johns klassieker Crocodile Rock. Zo kreeg het fossiel al snel de bijnaam Elton, lang voordat het zijn officiële wetenschappelijke naam had.
Allen en Johnson wisten botfragmenten te verzamelen uit bijna alle delen van het dier: van de ledematen en wervels tot de kaak en de slechts vijf centimeter lange schedel. Omdat de stukjes zo klein en kwetsbaar waren, konden ze niet direct weer in elkaar worden gezet. In plaats daarvan lieten de studenten het materiaal scannen met CT-technologie. Vervolgens bracht Allen meer dan honderd uur door met het digitaal inkleuren van de 2D-beelden. Dat monnikenwerk maakte het mogelijk om de fossiele botten duidelijk te scheiden van de omliggende steen en zo het skelet stukje bij beetje virtueel te reconstrueren.
Het uitgestorven reptiel kreeg uiteindelijk de naam Thikarisuchus xenodentes, een verwijzing naar zijn opvallende, schedevormige tanden. Dankzij deze ontdekking weten wetenschappers nu meer over hoe het ecosysteem van de Blackleaf-formatie er 95 miljoen jaar geleden uitzag en krijgen ze nieuwe inzichten in de evolutionaire geschiedenis van krokodilachtigen.
Luister ook naar de Scientias Podcast:
