Dat stress je haar kan doen uitvallen klinkt als een cliché, maar volgens wetenschappers van Harvard klopt het wel degelijk. Zij ontdekten hoe een stresstrigger in het zenuwstelsel een kettingreactie veroorzaakt die haarfollikels beschadigt. Dat kan meteen gebeuren, maar ook pas maanden later.
De onderzoekers ontdekten dit uit experimenten bij muizen. Ze wilden weten wat er gebeurt in de huid van muizen die onder acute stress werden gezet. Daarvoor gebruikten ze twee verschillende methodes: muizen die werden vastgehouden (psychologische stress) en muizen die een pijnprikkel kregen via een chemische stof.
Wat bleek hieruit? Stress veroorzaakt niet één, maar twee verschillende soorten schade aan haarfollikels. De eerste klap komt direct en wordt veroorzaakt door het zenuwstelsel. De tweede klap volgt later en wordt veroorzaakt door het immuunsysteem dat ineens het eigen lichaam aanvalt.
Hoe zenuwen je haar vernietigen
Wanneer je gestrest bent, schakelt je lichaam over op een soort overlevingsmodus. Je sympathische zenuwstelsel wordt dan geactiveerd. Dat is het systeem dat verantwoordelijk is voor de ‘vecht-of-vlucht’-reactie. Deze zenuwen maken dan grote hoeveelheden noradrenaline aan, een stof die er normaal gesproken voor zorgt dat je hartslag omhoog gaat en je spieren klaar zijn voor actie.
Maar noradrenaline heeft ook een onbedoeld neveneffect: het bereikt de haarfollikels in je huid. Haarfollikels bevatten stamcellen die rustig in je huid zitten te wachten en snel delende cellen die actief bezig zijn met het maken van je haar. De onderzoekers ontdekten dat die snel delende cellen bijzonder gevoelig zijn voor noradrenaline. Wanneer er te veel van deze stof binnenkomt, raken ze overspoeld met calcium. Normaal gesproken hebben cellen calcium nodig om goed te werken, maar te veel calcium is dodelijk.
De onderzoekers zagen onder de microscoop dat de delende cellen na een dag al dood begonnen te gaan. Na drie dagen waren veel van deze cellen compleet vernietigd. Dit gebeurde op een chaotische manier waarbij de cellen gewoon uit elkaar vielen en hun inhoud lekten; wetenschappers noemen dit necrose. Dat is heel anders dan de keurige manier waarop cellen normaal doodgaan (apoptose), waarbij ze netjes worden opgeruimd door hun buren.
Het immuunsysteem slaat op tilt
Wanneer cellen op deze rommelige manier doodgaan, komt er allerlei troep vrij die normaal gesproken keurig binnen de cel blijft. Voor je immuunsysteem ziet dit eruit als een noodsituatie. Bepaalde immuuncellen, genaamd macrofagen, komen ter plekke om de rotzooi op te ruimen. Maar andere immuuncellen, de dendritische cellen, nemen stukjes van de dode haarcellen mee naar de lymfeklieren.
In de lymfeklieren presenteren deze dendritische cellen de stukjes van de haarfollikelcellen aan je T-cellen. Dit zijn de soldaten van je immuunsysteem die normaal gesproken virussen en kanker bestrijden. Maar in dit geval worden ze getraind om haarfollikelcellen te herkennen. Het probleem is: ze kunnen niet het verschil zien tussen dode en gezonde haarfollikelcellen.
Timing kan verraderlijk zijn
Het verraderlijke is dat deze immuunreactie niet direct tot problemen leidt. De onderzoekers zagen dat er twee weken na een stressaanval inderdaad meer geactiveerde T-cellen waren, maar de muizen kregen gewoon nieuw haar. Pas wanneer er later nog een ontstekingsreactie plaatsvond, niet gerelateerd aan de eerste, sloegen deze T-cellen toe.
De onderzoekers hebben dit getest door T-cellen van gestresste muizen over te brengen naar muizen zonder eigen immuunsysteem. Deze T-cellen bleven rustig totdat de muizen werden blootgesteld aan stoffen die ontstekingen bevorderen. Toen vielen ze massaal de haarfollikels van de dieren aan.
Dit verklaart misschien waarom mensen soms maanden of jaren na een traumatische gebeurtenis opnieuw last krijgen van haarverlies. De stress is allang voorbij, maar de T-cellen liggen altijd op de loer, klaar om bij de volgende ontstekingsreactie opnieuw toe te slaan.
Kanttekeningen bij het onderzoek
Natuurlijk moet je voorzichtig zijn met het direct vertalen van muizenstudies naar mensen. Muizen hebben bijvoorbeeld een ander haargroeipatroon dan mensen. Ook werd de stress in dit onderzoek kunstmatig opgewekt op een vrij extreme manier. Dat is niet helemaal vergelijkbaar met de chronische stress die veel mensen ervaren.
