Misschien kun je het nog je wel herinneren van je eigen middelbareschooltijd: die ene docent waardoor een vak ineens interessant werd of juist voorgoed afviel. De enthousiaste geschiedenisleraar die je aan het denken zette, de strenge wiskundedocent waardoor je cijfers kelderden of die inspirerende scheikundeleraar die misschien zelfs invloed had op je studiekeuze.
Dat leraren invloed hebben op leerlingen, voelt intuïtief. Maar een nieuw grootschalig onderzoek laat zien dat de stemming van een docent echt een meetbaar verschil maakt in de klas. Leerlingen blijken beter te presteren, meer zelfvertrouwen te hebben en meer interesse te tonen in een vak wanneer hun leraar plezier ervaart tijdens het lesgeven. Een boze of gefrustreerde docent blijkt juist een negatieve invloed te hebben.
Verband tussen emotie en prestatie
“Lesgeven is niet alleen een intellectuele activiteit, maar ook een emotionele”, zegt hoofdonderzoeker Marina Elena Pfeifer. “We wilden begrijpen hoe de gevoelens van een docent uiteindelijk samenhangen met de prestaties van leerlingen.”
Voor het onderzoek analyseerden wetenschappers klaslokalen met 679 wiskundeleraren en ruim 17.500 leerlingen uit acht landen: Chili, China, Colombia, Duitsland, Japan, Mexico, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Alle leerlingen kregen dezelfde wiskundeles, zodat onderzoekers de resultaten eerlijk konden vergelijken. Tijdens de les rapporteerden leraren hoeveel plezier of boosheid zij ervaarden. Leerlingen maakten vervolgens een test om hun prestaties te meten en beoordeelden daarnaast hun eigen zelfvertrouwen, interesse in het vak en de kwaliteit van hun docent.
Bij de analyse keken onderzoekers naar drie belangrijke aspecten van onderwijskwaliteit: klasmanagement, de relatie tussen docent en leerling en cognitieve activering, oftewel de mate waarin leerlingen worden gestimuleerd kritisch na te denken.
Domino-effect in de klas
Volgens Pfeifer werken emoties van leraren als een soort domino-effect in de klas. “We verwachtten dat de emoties van een docent indirect invloed hebben op prestaties van leerlingen via de kwaliteit van het onderwijs”, legt ze uit.
De resultaten bevestigden die verwachting. Leraren die meer plezier ervaarden tijdens het lesgeven, hielden effectiever orde in de klas, bouwden sterkere relaties op met leerlingen en gebruikten vaker lesmethoden die leerlingen actief laten nadenken. Leerlingen van deze docenten scoorden doorgaans beter op toetsen, voelden zich zelfverzekerder en hadden meer interesse in het vak. Bij leraren die vaker boosheid rapporteerden, zagen onderzoekers het tegenovergestelde patroon. Zij scoorden lager op alle drie de aspecten van onderwijskwaliteit en hun leerlingen presteerden over het algemeen minder goed.
Leestip: Positieve wiskundeleerling haalt hogere cijfers
Opvallend genoeg vonden onderzoekers ook een onverwachte uitkomst: sterkere ondersteunende relaties tussen docent en leerling werden soms gekoppeld aan lagere prestaties. Volgens Pfeifer kan dat komen doordat leraren juist extra emotionele steun bieden aan leerlingen die academisch moeite hebben.
Opvallend consistente resultaten
Volgens Pfeifer waren de uitkomsten deels verwacht, omdat eerdere kleinschalige studies al suggereerden dat emoties van leraren belangrijk zijn voor leren en lesgeven. Wat vooral opviel, was dat de resultaten nu op grote schaal zichtbaar werden in een cultureel diverse groep docenten.
“Het meest fascinerende was dat we vrijwel dezelfde patronen zagen in heel verschillende landen”, zegt Pfeifer. “Ondanks culturele, economische en taalkundige verschillen bleven de mechanismen opvallend vergelijkbaar.”
Belang van emotioneel welzijn
Emoties van leraren zijn dus geen bijzaak, maar dragen actief bij aan het onderwijsproces. Het is belangrijk om het emotionele welzijn van leraren te ondersteunen als onderdeel van het verbeteren van onderwijssystemen. Het advies is dan ook aan scholen en beleidsmakers om meer aandacht te besteden aan het verminderen van stress onder leraren en ondersteuning te bieden bij emotieregulatie, bijvoorbeeld via mindfulness-trainingen.
Pfeifer waarschuwt daarbij voor een zichzelf versterkend effect. Een boze leraar kan moeite hebben grip te houden op de klas, wat leidt tot slechtere prestaties en vervolgens meer frustratie. “Omgekeerd creëert een vrolijke docent juist een positieve spiraal: goed onderwijs leidt tot succes bij leerlingen, wat de docent weer meer voldoening geeft.”
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
