Luister naar een hit uit de jaren zeventig en zet daar een moderne popsong naast. De kans is groot dat je veel meer woorden hoort als ‘ik’, ‘mij’ en ‘van mij’. Nieuw onderzoek maakt duidelijk dat dit niet puur de schrijfstijl is: populaire muziek lijkt mee te bewegen met veranderingen in de samenleving.
Popmuziek is meer dan vermaak. Hits vertellen ook iets over de tijd waarin ze zijn ontstaan en houden ons een spiegel voor. Dit bracht onderzoekers uit Duitsland, Groot-Brittannië, Singapore en de Verenigde Arabische Emiraten op een idee: ze gingen druk aan de slag om voornaamwoorden in populaire songteksten te turven. En wat bleek? In de Verenigde Staten en Duitsland zijn populaire songteksten de afgelopen vijftig jaar duidelijk meer op het individu gericht geraakt. Maar dit gebeurde niet overal in de westerse wereld. In Japan en Hongkong bleef die verschuiving opvallend genoeg uit.
Van wij naar ik
Wetenschappers gebruiken taal al langer als een soort culturele thermometer. Door te tellen hoe vaak woorden als ‘ik’, ‘mij’ en ‘mijn’ voorkomen – en die af te zetten tegen woorden als ‘wij’ en ‘ons’ – proberen ze te achterhalen of een samenleving individualistischer wordt. Eerdere onderzoeken lieten al zien dat liedteksten uit landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Canada steeds meer om het individu draaien. Maar buiten de westerse wereld was daar nauwelijks onderzoek naar gedaan. Daar wilden onderzoeker Marius Golubickis van de United Arab Emirates University en zijn collega’s verandering in brengen.
De tien populairste nummers van elk jaar tussen 1970 en 2019 zijn onder de loep genomen in vier regio’s: de Verenigde Staten, Duitsland, Japan en Hongkong. Met behulp van taalsoftware analyseerden ze de volledige teksten en keken ze hoe het gebruik van persoonlijke voornaamwoorden veranderde in de loop van de tijd. Ze hielden daarbij rekening met zo veel mogelijk externe factoren die invloed kunnen hebben op de songteksten. En in dit alles kwam een duidelijk patroon naar voren: in de Verenigde Staten en Duitsland, landen die als relatief individualistisch worden gezien, nam de egocentrische taal duidelijk toe. In Japan en Hongkong, waar collectieve waarden traditioneel een grotere rol spelen, bleef het taalgebruik over dezelfde periode juist veel stabieler.
Niet elke cultuur beweegt dezelfde kant op
Het lijkt er dan ook sterk op dat een groeiende focus op het individu geen universele ontwikkeling is. Culturele veranderingen verlopen niet overal op dezelfde manier, zelfs niet in iets ogenschijnlijk mondiaals als popmuziek. “Populaire liedjes functioneren als culturele tijdcapsules”, leggen de onderzoekers uit. “In vijftig jaar hitmuziek zagen we dat zelfgerichte taal toenam in de Verenigde Staten en Duitsland, maar niet in Japan of Hongkong. Dat laat zien dat verandering in zelfexpressie niet domweg een wereldwijde trend is. Het ontstaat door de culturele wereld waarin muziek populair wordt.”
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
