Sommige vogels reinigen zichzelf opvallend vaak in de buurt van warmwaterbronnen, mogelijk om parasieten uit hun verenkleed te verwijderen.
Een warm bad nemen om je beter te voelen: mensen doen het al eeuwen. Onderzoekers van de University of Otago in Nieuw-Zeeland hebben aanwijzingen gevonden dat sommige vogels geothermische gebieden gebruiken om hun verenkleed te verzorgen. Mogelijk helpt de zwavelrijke omgeving hen zelfs om parasieten kwijt te raken. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Ornithology.
Zwavelrijke stoom
Onderzoeker Ceridwen Fraser kwam als eerste op het idee. Zij zag eerder pinguïns en andere zeevogels in Antarctica in stomende warmwaterbronnen zitten. “Dat vond ik vreemd, want het ging om soorten die goed tegen kou kunnen en normaal gesproken niet in een sauna zouden willen zitten,” zegt Fraser. Ze vroeg zich daarom af of de vogels om een andere reden de warme stoom opzochten.
Een mogelijke verklaring daarvoor heeft te maken met zwavel. In geothermische gebieden komt vaak veel zwavel voor. Zwavel wordt al lange tijd gebruikt om onder meer insecten, parasieten en schimmels te bestrijden. Boeren en dierenartsen gebruiken zwavel bijvoorbeeld bij de behandeling van sommige parasieten en schimmelinfecties. Fraser vroeg zich daarom af of vogels daar misschien ook gebruik van maken.
Vogels kijken
Om dat idee te testen trokken onderzoekers naar de omgeving van Rotorua op het Noordereiland van Nieuw-Zeeland. In deze streek liggen veel geothermische gebieden met hete bronnen en plekken waar gassen uit de aarde ontsnappen. Gedurende vier weken observeerden de onderzoekers vogels op geothermische en gewone locaties. Ze volgden zes vogelsoorten, waaronder zwarte zwanen, Canadese ganzen, Australische purperkoeten en drie soorten meeuwen. Twee sterk op elkaar lijkende meeuwensoorten werden later in de analyse samengevoegd.
In totaal deden de onderzoekers 334 waarnemingen. Samen waren die goed voor bijna 2.900 minuten kijktijd. Een vogel werd meestal maximaal tien minuten achter elkaar gevolgd. In die tijd noteerden de onderzoekers precies wat het dier deed. Ze keken bijvoorbeeld of een vogel rustte, voedsel zocht, zwom of zijn veren verzorgde. Vooral die laatste handeling was belangrijk. Vogels poetsen hun veren vaak met hun snavel en kunnen zo vuil en parasieten verwijderen. Ook baden kan helpen om parasieten kwijt te raken.
Leestip: Wetenschappers willen sauna’s bouwen voor kikkers
Bij sommige soorten zagen de onderzoekers een duidelijk verschil. Zwarte zwanen en verschillende meeuwensoorten besteedden op geothermische locaties aanzienlijk meer tijd aan het uitvoeren van gedrag dat met het verwijderen van parasieten te maken kan hebben. Zo poetsten ze hun veren daar bijvoorbeeld vaker dan op plekken zonder geothermische activiteit. Ook zagen de onderzoekers dat vogels soms eerst hun snavel in het water staken en daarna hun veren verzorgden.
“Onze resultaten wijzen erop dat vogels zichzelf mogelijk van bepaalde parasieten of ziekteverwekkers kunnen ontdoen door geothermische gebieden te gebruiken,” zegt Fraser. “Dat laat zien dat wilde dieren niet altijd machteloos staan tegenover zulke bedreigingen.”
Andere redenen
Toch is het nog te vroeg om te zeggen dat de vogels daadwerkelijk een behandeling tegen parasieten hebben ontdekt. De onderzoekers hebben namelijk niet gemeten hoeveel parasieten de vogels bij zich droegen. Daardoor weten ze niet of vogels in geothermische gebieden echt minder parasieten hebben.
Ook reageerden niet alle soorten altijd hetzelfde. Vooral Canadese ganzen en Australische purperkoeten leken niet altijd open te staan voor een stoombad. In plaats daarvan leken zij deze plekken vooral te gebruiken voor het zoeken van voedsel.
Er kunnen dus ook andere redenen zijn waarom vogels geothermische gebieden bezoeken. Daarom spreken de onderzoekers voorlopig van een interessante aanwijzing, en nog niet van hard bewijs. “De resultaten zijn nog voorlopig en er is eerst meer onderzoek nodig,” zegt Fraser. “Maar het is wel spannend dat vogels deze gebieden heel opzettelijk gebruiken en dat ze er zelfs een vorm van zelfverzorging lijken uit te voeren.”
De volgende stap is om vogels uit geothermische en niet-geothermische gebieden rechtstreeks met elkaar te vergelijken. De onderzoekers hopen tijdens een vervolgonderzoek te tellen hoeveel parasieten ze bij zich dragen. Als vogels in de buurt van warme, zwavelrijke bronnen daadwerkelijk minder parasieten hebben zou dat het idee van een ‘natuurlijke vogelspa’ een stuk minder vreemd maken.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Waarom bosbranden vogels zelfs een seizoen later nog kunnen treffen en Dit is waarom we sommige vogelgeluiden zo mooi vinden en andere juist verschrikkelijk . Of lees dit artikel: Verkeerslawaai vermindert het rustgevende effect van vogelgezang verrassend snel .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
