Er wordt wat af geklaagd in de wereld, over het weer, een trein die te laat is of over hoe duur alles geworden is. Maar wist je dat je kunt horen uit welk land de klager komt, puur door de toon van zijn stem?
Zo klinken Fransen uit Frankrijk verdrietiger en Fransen uit Canada juist bozer, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Genève.
Je weet natuurlijk wel dat emoties doorklinken in je stem. Dat is ook belangrijk. Het geeft extra betekenis aan wat we zeggen en helpt de luisteraar om de boodschap goed te interpreteren. Maar welke emoties overheersen in geklaag? En hoe verschilt dat tussen culturen?
Om daarachter te komen, vroegen de onderzoekers acht Franstalige sprekers, vier uit Frankrijk en vier uit Québec, om 84 korte zinnen zowel neutraal als klagend uit te spreken. De zinnen hadden geen duidelijke inhoud: het ging puur om de toon. Vervolgens luisterden 40 proefpersonen uit Québec van wie de helft afkomstig was uit Frankrijk naar die fragmenten en beoordeelden ze op zes emoties: blij, verdrietig, boos, verrast, bang en walgend.
Algemene klaagtoon
De resultaten waren opvallend duidelijk: “De deelnemers gebruikten een consistente algemene ‘klaagtoon’ met een paar specifieke culturele variaties”, zegt neurowetenschapper Maël Mauchand tegen Scientias.nl. “Zo werden klachten over het algemeen uitgesproken met een hogere en meer variabele toonhoogte, luidruchtiger en langzamer.”
Maar daarbinnen waren duidelijke verschillen te zien: “Fransen spraken met een hogere toonhoogte, terwijl de deelnemers uit Québec meer toonvariatie lieten horen. Dat laatste wijst op sterkere intonatieverschillen en dus meer emotionele expressie.”
De luisteraars bevestigden dat gevoel. “De mensen uit Québec werden als bozer, verbaasder en meer walgend beoordeeld, terwijl Fransen vooral verdrietiger klonken”, aldus Mauchand.
Franse klagers
Dat is mogelijk cultureel bepaald. “In Frankrijk wordt veel geklaagd. Als klagen frequent en bijna ritueel wordt, is het logisch dat men probeert om minder agressief over te komen. Een hogere intonatie en een verdrietige klank kunnen daar dan bij helpen.”
In Québec is klagen minder ingeburgerd en zijn mensen over het algemeen expressiever in hun spraak. Dat zou verklaren waarom emoties met veel opwinding, zoals boosheid of verbazing, daar sterker aanwezig zijn.
“Er zijn waarschijnlijk sociale conventies over hoe een klacht hoort te klinken binnen een bepaalde cultuur en die leren we als kind al aan”, zegt Mauchand. “Hoe we klagen is een subtiel samenspel tussen emotie, sociale context en culturele omgangsvormen.”
Minder confronterend
De studie roept ook vragen op over hoe mensen zich aanpassen in een multiculturele omgeving. “Dit is goed zichtbaar in onze studie, want de Franse sprekers in ons experiment waren Franse immigranten in Canada”, vertelt Mauchand. “Zij pasten hun stemgebruik zó aan dat ze minder confronterend overkwamen, vooral door hun toonhoogte te verhogen en meer verdrietig dan boos te klinken. Dit heeft mogelijk te maken met culturele verschillen, maar ook met hun minderheidsstatus in een multiculturele samenleving.”
Meer variatie
In deze studie ging het om korte zinnen zonder inhoud, maar in het dagelijks leven duren klachten vaak langer en zijn ze interactiever. Hoe beïnvloedt dat het stemgebruik? “Inderdaad, klachten kunnen veel langer zijn en zijn meestal interactief, omdat ze reactie vereisen van de ander”, legt Mauchand uit. “Het is lastig te voorspellen hoe dat de resultaten beïnvloedt. Aan de ene kant kunnen de verschillen groter worden doordat er meer expressievrijheid is. Aan de andere kant gebruiken mensen in natuurlijke gesprekken ook gezichtsuitdrukkingen en gebaren om hun stemgebruik aan te vullen, waardoor hun stem wellicht minder overdreven klinkt dan in dit onderzoek. Toch verwacht ik dat we bij langere klachten juist meer dynamiek zien, zoals variaties in ritme of toonhoogte, die de bevindingen van dit onderzoek waarschijnlijk bevestigen.”
Klagen in het Engels
Toekomstig onderzoek moet dan ook breder worden opgezet. “Ik zou graag kijken naar Franse sprekers die daadwerkelijk in Frankrijk wonen en naar andere regionale accenten en dialecten. Ook Engelstalige variaties zijn interessant, denk aan Australië, waar klagen bijna een nationaal tijdverdrijf is. En uiteraard moeten we verder kijken dan alleen westerse talen en culturen. Ik verwacht dat we wereldwijd algemene patronen vinden, zoals een hogere toonhoogte en meer variatie in klachten, maar met unieke culturele accenten, die waarschijnlijk te maken hebben met sociale normen over klagen.”
Interessant genoeg heeft klagen ook invloed op hoe onze hersenen reageren. “We hebben enkele studies die laten zien dat de manier waarop we de stem van een ander waarnemen, beïnvloedt hoe we empathie voelen, vooral bij klachten van mensen buiten onze eigen groep”, zegt Mauchand. “Dat zijn subtiele effecten, maar in combinatie met culturele vooroordelen kunnen ze invloed hebben op interacties in bijvoorbeeld de zorg.”
