Vier blinde proefpersonen hebben in een onderzoek aangetoond dat mensen zonder zicht kunnen navigeren op basis van geluid. Het is hetzelfde principe dat vleermuizen en dolfijnen gebruiken om de wereld in kaart te brengen.
De techniek heet echolocatie. Dieren zoals dolfijnen sturen geluidsgolven uit en ‘luisteren’ vervolgens naar de echo die terugkaatst van objecten in hun omgeving. Zo weten ze waar prooien of obstakels zich bevinden, zonder die te hoeven zien.
Wat veel mensen niet weten: sommige blinde mensen kunnen precies hetzelfde. Ze maken korte klikjes met hun tong of mond en gebruiken de weerkaatsing om een soort mentale kaart van hun omgeving op te bouwen.
Onderzoekers hebben nu voor het eerst in beeld gebracht hoe de hersenen daarbij te werk gaan. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke vakblad eNeuro.
Beter dan ziende mensen
De onderzoekers hebben proefpersonen in een donkere ruimte geplaatst met daarin een object. Vier blinde mensen die in het dagelijks leven al echolocatie gebruiken, kregen de opdracht om met mondklikjes te bepalen waar het object zich bevond. Daarnaast deden 21 ziende proefpersonen dezelfde test.
De vier blinde deelnemers scoorden veel beter. Ze konden objecten nauwkeuriger lokaliseren dan de ziende deelnemers, die in het donker amper iets met de echo’s konden aanvangen.
Leestip: Een hersenimplantaat gaf een blinde man onverwacht zijn natuurlijke zicht terug
Elke klik maakt het plaatje completer
De onderzoekers ontdekten dat elke extra klik de prestaties verbeterde. Dat bleek uit hersenscans. De hersenactiviteit veranderde bij elke opeenvolgende klik; er leek een soort optelsom van informatie plaats te vinden. De hersenen bundelen dus kennelijk de echo’s van meerdere klikken tot een steeds betrouwbaarder beeld van de omgeving.
Mensen kunnen ‘zien’ met geluid
Dit experiment is simpel, maar er bestaan mensen die veel meer kunnen doen met echolocatie. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk Ben Underwood, een Amerikaanse jongen die op driejarige leeftijd beide ogen verloor door kanker. Underwood leerde zichzelf om met snelle tongklikjes zijn omgeving in kaart te brengen. Hij kon onder meer fietsen, skateboarden en basketballen, puur op geluid.
Ook Daniel Kish is een bekend gezicht. Hij verloor als baby zijn zicht en ontwikkelde net als Underwood een kliksysteem waarmee hij zelfs kan mountainbiken. Kish richtte de organisatie World Access for the Blind op en traint andere blinde mensen in echolocatie.
En nu? Kan iedereen het leren?
De onderzoekers hopen met name te weten te komen waarom sommige blinde mensen beter zijn in echolocatie dan andere en of het aangeleerd kan worden.
Voorlopig is er nog een lange weg te gaan. Dit onderzoek was zeer klein. Maar de resultaten zijn eenduidig en openen de deur naar diepgaander vervolgonderzoek.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
