Oud DNA laat zien dat macht bij de Scythen vaak binnen dezelfde families bleef.
Een nieuw onderzoek werpt een ander licht op de machtige elite van de Scythen, een groep ruitervolken die in de ijzertijd over de Euraziatische steppe trok. De onderzoekers ontdekten dat hooggeplaatste personen uit verschillende grafheuvels vaak nauw aan elkaar verwant waren. Dat wijst erop dat status en macht mogelijk van generatie op generatie werden doorgegeven. Het onderzoek is te vinden in Science Advances.
Grafheuvels
De Scythen leefden in het eerste millennium voor Christus in een enorm gebied: van de Altaj in Mongolië tot aan de Zwarte Zee. Ze staan onder andere bekend om de grote grafheuvels die ze achterlieten, de zogenoemde kurgans. Sommige van die grafheuvels waren gevuld met goud, wapens en sieraden, terwijl andere graven veel eenvoudiger waren. Dat verschil liet al langer zien dat er sociale ongelijkheid bestond. De grote vraag bleef echter hoe iemand aan een hoge status kwam.
Het nieuwe onderzoek geeft daar nu een duidelijker antwoord op. De wetenschappers onderzochten het DNA van 85 mensen uit de ijzertijd. Daarvan werden er 38 gezien als adellijk en 47 als ‘normaal’. Bij die indeling keken de onderzoekers niet alleen naar DNA, maar ook naar de graven zelf: grote grafheuvels, veel goud, paarden, wapens en speciale grafrituelen golden als tekenen van hoge status.
Leestip: Deze mysterieuze anticonceptieplant maakte de Romeinen rijk. En verdween toen plots spoorloos
Uit de DNA-analyse bleek dat mensen van adel opvallend vaak familie van elkaar waren. Dat gold zelfs wanneer zij niet op dezelfde plek begraven lagen. In sommige gevallen lagen verwanten tientallen tot meer dan honderd kilometer uit elkaar. Een familie kon zelfs over meerdere generaties worden gevolgd: een grootvader lag in een elitegraf op de ene plek, terwijl zijn kleinkinderen in andere rijke grafheuvels waren begraven.
Onderzoeker Ainash Childebayeva zegt: “We hadden niet verwacht te ontdekken dat sociale status van generatie op generatie werd doorgegeven. Echter was het duidelijk dat mensen met een hoge status vaker familie van elkaar waren, zelfs als zij op verschillende plekken begraven lagen.”
Dat is belangrijk, omdat het iets vertelt over de manier waarop de Scythische samenleving werkte. De elite bestond waarschijnlijk niet uit mensen die door hun eigen daden of rijkdom hogerop kwamen. In plaats daarvan lijken macht en status vooral binnen bepaalde families te zijn gebleven.
Golden Man
De studie bevat ook de eerste DNA-gegevens van de beroemde ‘Golden Man’ uit Issyk in Kazachstan. Deze persoon werd gevonden in een rijk graf met meer dan 4000 gouden versieringen, wapens, een opvallende hoofdtooi en een zilveren kom met een nog altijd onontcijferd schrift. De nieuwe analyse laat zien dat deze persoon genetisch past binnen de Saka, een oostelijke groep binnen de Scythische samenleving. Ook wijst het DNA erop dat de ‘Golden Man’ waarschijnlijk een man was. Daarmee helpt het onderzoek een langlopende discussie over het geslacht van deze persoon te beslechten.
Het onderzoek komt ook nog met een andere opvallende uitkomst: bijna de helft van alle onderzochten personen van adel was een vrouw. Dat betekent dat vrouwen in de Scythische samenleving een hoge positie konden hebben. Ook zij werden begraven in grote grafheuvels, soms met rijke grafgiften en tekenen van bijzondere rituelen.
De onderzoekers vonden geen duidelijke aanwijzing of de elite vooral rond de familie van mannen of juist rond de familie van vrouwen woonde. Dat maakt het beeld ingewikkelder: de macht was blijkbaar niet simpel georganiseerd rondom een mannelijke of vrouwelijke lijn. De Scythische elite lijkt eerder te hebben bestaan uit bredere netwerken die verspreid lagen over meerdere gebieden.
Dat maakt de studie relevant voor ons beeld van oude nomadische samenlevingen. Zulke groepen hadden vaak niet een eigen schrift, waardoor ze niet veel geschreven bronnen achterlieten. Daardoor weten we vaak minder over deze samenlevingen dan over samenlevingen die wel veel teksten achterlieten, zoals de Romeinen. Dankzij dit onderzoek weten we nu dus iets meer over de Scythen: soms maakten ze gebruik van een vorm van erfopvolging.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Uit incest geboren elite ontdekt in beroemd Iers ganggraf en Romeinse elite leende Griekse goden om beschaving te promoten . Of lees dit artikel: Oude Egyptische elite leefde ongezond .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
