“Stand back!” en dan een schok. Je hoort het zo vaak in films en series, maar is het ook dé manier om een hart opnieuw te ‘starten’? Nee, zeker niet. Dat doe je met hartmassage, niet met een defibrillator! Diederik legt uit hoe dat zit.

Hoe sciencefiction het beeld van defibrillators misvormd

Even met beide benen op de grond: een defibrillator is geen ‘magie’. Het apparaat is bedoeld als middel tegen ‘boezemfibrilleren’, wanneer het hart ongecontroleerde, chaotische bewegingen maakt. Iedere hartcel doet in feite maar wat, waardoor het bloed niet meer wordt rondgepompt in het lichaam, maar binnen het hart alle kanten op wordt geduwd. Het hart schokt dus en kan zijn functie niet meer vervullen. Een gevaarlijke situatie die snel verholpen moet worden. En precies daar komt een defibrillator van pas.

Het apparaat ‘start het hart’ niet vanuit stilstand (dat kan het apparaat niet eens, daarover zo meer), maar geeft het hart een ‘reset’. Normaal gesproken werkt het hart in gecontroleerde, pulserende bewegingen om het bloed rond te pompen. Die pulsen komen vanuit de sinusknoop, die je voor het gemak de ‘dirigent van het orkest’ kan noemen. Als het hart fibrilleert, dan doet iedere muzikant in het orkest maar wat, zoals eerder beschreven.

Door de schok van de defibrillator is de bedoeling dat ‘de klok’ van het orkest weer gelijk wordt gezet, zodat het normale ritme weer kan worden hervat. Dat lukt natuurlijk niet altijd, maar dat is een ander verhaal.

Sterker nog: meet de defibrillator dat het hart niet meer actief is (een ‘flatline’), dan weigert het de dienst. Het heeft immers geen zin om ‘de klok’ gelijk te zetten als er geen orkest aanwezig is. Wat in zo’n situatie nog wel kan helpen is een reanimatie. Dat moet wel heel snel gebeuren. Borstcompressies, het opkrikken van de bloeddruk en medicatie om de hartspier gevoeliger te maken voor de pulsen helpen daarbij. Kortom: het hart handmatig terugbrengen in een ritme dat wél ‘schokbaar’ is.

Waarom kan het dan ‘wél’ in Hollywood?

Vooropgesteld: het kan dus niet. Maar zoals vaker is de waarheid genuanceerd en complex, en dat uit zich niet zo lekker op beeld. Wapengekletter, explosies, schokken en acties kijken gewoon lekker weg. Dat weten de scenarioschrijvers in Hollywood als geen ander. En zeg nou zelf, wat ziet er spannender uit: iemand die met een schok ‘weer tot leven’ wordt gewekt, of een hele medische procedure? En zo zie je maar: hoe je mensen geamuseerd houdt, is ook een wetenschap op zich. Met de realiteit heeft het alleen weinig meer te maken.