Voor schildpadden is kanker een extreem zeldzame ziekte. Slechts ongeveer 1 procent van alle schildpadden krijgt ermee te maken, zo blijkt uit nieuw onderzoek.
Dat is te lezen in het blad BioScience. In het blad concluderen wetenschappers niet alleen dat kanker heel weinig voorkomt onder schildpadden, maar ook dat als een schildpad toch een tumor ontwikkelt, deze tumor zich zelden uitzaait. De onderzoekers baseren hun conclusies op een uitgebreid onderzoek, waarin ze medische gegevens en autopsies van honderden, in dierentuinen levende schildpadden bestudeerden.
Groot en oud
Dat schildpadden zelden kanker krijgen, is opvallend. Schildpadden leven doorgaans namelijk heel lang. En aangezien kanker deels een ouderdomsziekte is, zou je verwachten dat schildpadden er vrij vaak mee te maken krijgen. Daarnaast kunnen sommige schildpadden ook heel groot worden, waardoor je zou denken dat de kans op kanker nog verder stijgt. Een grotere lichaamsomvang gaat namelijk gepaard met meer cellen en dus een grotere kans dat er in één of meerdere van die cellen een keer iets misgaat. Maar schildpadden mogen dan groot en/of oud zijn; kanker krijgen ze zelden. Slechts bij ongeveer 1 procent van de bestudeerde schildpadden werd de ziekte vastgesteld. “Ik had niet verwacht dat het zó zeldzaam zou zijn,” vertelt onderzoeker Ylenia Chiari aan Scientias.nl. “Dat was echt wel verrassend.”
Voor het onderzoek bogen wetenschappers zich zoals gezegd over medische gegevens en autopsies van honderden schildpadden die in dierentuinen wonen (of woonden). Daarmee beperken hun conclusies zich dus ook tot schildpadden die in gevangenschap leven. “Het is heel lastig om kanker bij wilde schildpadden te bestuderen,” merkt Chiari op. Of wilde schildpadden ook zo weinig met kanker te maken krijgen, kan strikt genomen dus niet uit dit onderzoek worden afgeleid. Maar onderzoekers vermoeden dat kanker onder wilde schildpadden nog wel eens zeldzamer zou kunnen zijn dan onder hun in gevangenschap levende soortgenoten. “In dierentuinen leven schildpadden langer, omdat ze beschermd worden tegen roofdieren, verwondingen en omgevingsstress – waardoor ouderdomsziekten, zoals kanker, meer tijd hebben om zich te ontwikkelen,” legt Chiari uit. “In het wild sterven schildpadden vaak eerder door infecties, roofdieren of verlies van leefgebied, waardoor kanker mogelijk nooit de kans krijgt om zich te ontwikkelen.”
Stofwisseling
Waarom schildpadden in dierentuinen – ondanks hun grote lijf en hoge leeftijd – zelden kanker krijgen, is onduidelijk. Mogelijk heeft het iets te maken met het feit dat schildpadden een vrij trage stofwisseling hebben. “Kanker is een heel complexe ziekte,” benadrukt Chiari. “Maar over het algemeen ontstaat kanker wanneer cellen schade oplopen – bijvoorbeeld aan hun DNA – en zich ongecontroleerd gaan delen. Sommige van die beschadigingen kunnen voortkomen uit normale stofwisselingsprocessen, waarbij reactieve moleculen vrijkomen die cellen schade toebrengen.” En dieren met een tragere stofwisseling – zoals schildpadden – lopen mogelijk minder van die stofwisselingsgerelateerde beschadigingen op, waardoor hun kans op kanker afneemt. Daarnaast zijn er ook voorzichtige aanwijzingen dat schildpadden, wanneer hun cellen onverhoeds toch schade oplopen, uitermate goed in staat zijn om die beschadigde cellen te repareren of verwijderen. “En dat kan ook helpen verklaren waarom kanker zo weinig voorkomt onder schildpadden,” denkt Chiari.
Implicaties
Dat schildpadden zo weinig van kanker te duchten hebben, is meer dan een interessante wetenswaardigheid. Zo hopen onderzoekers dat ze op termijn kunnen achterhalen hoe schildpadden kanker nu precies weten te voorkomen. En wellicht kunnen wij mensen – ondanks dat we nu niet per se op schildpadden lijken – daar dan baat bij hebben. Zo hopen de onderzoekers dat meer inzicht in hoe schildpadden tumoren en uitzaaiingen weten te voorkomen, nieuwe aanwijzingen kan opleveren over hoe kanker bij mensen voorkomen of behandeld kan worden. “Ons doel is om te begrijpen hoe schildpadden – en andere dieren – zich tegen kanker beschermen,” legt Chiari uit. “Daarbij is het belangrijk om te onthouden dat veel belangrijke doorbraken in de geneeskunde zijn voortgekomen uit onderzoek naar andere diersoorten. Denk bijvoorbeeld aan fruitvliegjes, zebravisjes en zelfs piepkleine wormpjes die in de bodem leven – allemaal hebben ze ons geholpen om beter te begrijpen hoe ons eigen lichaam werkt. Dat komt doordat alle dieren – zelfs soorten die op het oog sterk verschillen, zoals mensen en schildpadden – verrassend veel met elkaar gemeen hebben, van orgaansystemen tot celstructuren en grote delen van hun DNA. Dus als schildpadden speciale manieren hebben ontwikkeld om kanker te voorkomen, is de kans groot dat mensen over vergelijkbare biologische processen beschikken, die alleen nét iets anders werken.”
Het is dan ook zeker niet voor het eerst dat onderzoekers in de strijd tegen kanker naar andere diersoorten kijken. Zo mochten ook andere langlevende soorten – zoals olifanten en naakte molratten – zich eerder al om vergelijkbare redenen in de aandacht van wetenschappers verheugen. “Olifanten blijken bijvoorbeeld genen te bezitten die tumoren onderdrukken,” vertelt Chiari. En naakte molratten lijken onder meer een uniek immuunsysteem te hebben dat helpt om kanker al in een vroeg stadium een halt toe te roepen. Voor het nieuwe onderzoek kozen de wetenschappers er echter heel bewust voor om niet naar zoogdieren, maar juist naar reptielen te kijken, zo legt Chiari uit. “Wij denken dat we door verder te kijken dan zoogdieren alleen, ook andere manieren kunnen vinden waarop de natuur dit probleem (de ontwikkeling van kanker, red.) heeft opgelost.” De onderzochte schildpadden lijken die gedachtegang nu te onderschrijven. Vervolgonderzoek moet echter uitwijzen of ze ons in de strijd tegen kanker ook echt verder kunnen helpen.
