Schelpenkorrels doen iets opmerkelijks met de genen van schelpdieren

Fijngemalen schelpen maken het water tussen zandkorrels minder zuur. Dat biedt jonge schelpdieren mogelijk extra bescherming.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Een schelp die op het strand in stukken breekt is geen afval: de resten kunnen jonge schelpdieren helpen om te groeien. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van de University of California, Davis. De onderzoekers ontdekten dat fijngemalen schelpen de zuurtegraad van het water tussen zandkorrels verlagen. Daardoor ontstaat een vriendelijkere leefomgeving voor jonge schelpdieren. Opvallend genoeg is dat niet alleen te zien aan hun schelpen, maar ook aan de activiteit van hun genen. De resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Biogeosciences.

De ontdekking is goed nieuws: schelpdieren hebben het namelijk steeds moeilijker door oceaanverzuring doordat de zee steeds meer CO₂ opneemt uit de atmosfeer. Voor dieren zoals mosselen, oesters en tapijtschelpen is dat een probleem: zij hebben kalk nodig om hun schelpen te bouwen, maar in zuurder water kost dat meer energie en wordt het moeilijker om een stevige schelp te maken. In extreme gevallen kan een schelp zelfs langzaam oplossen. Vooral jonge dieren zijn hier gevoelig voor.

Leestip: Deze dolfijnen gebruiken een schelp voor het vangen van vissen

De onderzoekers wilden weten of fijngemalen schelpen daar iets tegen kunnen doen. Daarvoor keken ze naar de schelpdiersoort Leukoma staminea die langs de westkust van Noord-Amerika voorkomt. Deze dieren leven ingegraven in het zand. Het water dat tussen de zandkorrels zit, speelt daarom een belangrijke rol in hun ontwikkeling.

Vier verschillende omstandigheden

In het Bodega Marine Laboratory in Californië voerden de onderzoekers een experiment uit met 240 jonge schelpen. Ze verdeelden de dieren over acht bakken en lieten ze 90 dagen opgroeien onder vier verschillende omstandigheden. Sommige dieren leefden in normaal zeewater, andere in verzuurd zeewater. Bij de helft van de bakken voegden de onderzoekers fijngemalen schelpen toe aan het zand. Het mengsel bestond voor 10 procent uit schelpfragmenten.

Tijdens het experiment controleerden de onderzoekers regelmatig de temperatuur, het zoutgehalte en de zuurgraad van het water. Ze onderzochten ook het water tussen de zandkorrels. Verder hielden ze bij hoeveel de schelpen groeiden. De resultaten waren opvallend. De schelpfragmenten bleken als een soort buffer te werken door de plaatselijke zuurtegraad te verlagen. Daardoor werden de omstandigheden gunstiger voor de vorming van schelpen.

Leestip: Deze slakkenschelpen worden bijna onzichtbaar tijdens een regenbui

“We zagen dat de schelpdieren gemiddeld grotere schelpen vormden wanneer er schelpfragmenten aanwezig waren”, vertelt hoofdonderzoeker Hannah Kempf. “Interessant genoeg ontdekten we ook dat het signaal van verzuring op genetisch niveau sterk afnam wanneer er schelpfragmenten in het zand zaten.”

Ook de genen reageren anders

Dat laatste maakt het onderzoek bijzonder. De onderzoekers bekeken namelijk niet alleen de buitenkant van de dieren, maar onderzochten ook wat er in hun lichaam gebeurde. Na 90 dagen analyseerden ze de activiteit van genen in de mantel. Dit is het weefsel waarmee schelpdieren hun schelp opbouwen.

De onderzoekers zagen dat de genactiviteit van schelpen die in verzuurd water leefden met schelpfragmenten sterk leek op die van dieren die in normaal zeewater waren opgegroeid. Het negatieve effect van de verzuring was op dit niveau dus grotendeels verdwenen.

Leestip: Seizoensgebonden delicatessen: neanderthalers snapten al wanneer je schelpdieren beter niet kunt eten

De genetische resultaten zijn daarmee een belangrijke aanwijzing dat schelpfragmenten jonge schelpen kunnen helpen. Het is echter nog niet duidelijk welke biologische processen daarbij betrokken zijn.

Een eeuwenoude methode

Misschien wel het meest bijzondere aan de ontdekking is dat de methode helemaal niet nieuw is: inheemse gemeenschappen die langs de westkust van Noord-Amerika leven gebruiken al eeuwenlang schelpfragmenten om de zee lokaal gezond te houden.

Sommige gemeenschappen leggen zelfs speciale ‘schelptuinen’ aan. Daarbij passen ze de kust aan om meer leefruimte te creëren voor schelpdieren en andere zeedieren. Ook voegen ze fijngemalen schelpen toe aan het zand. Het nieuwe onderzoek laat zien waarom die traditionele aanpak werkt.

Leestip: De schelpen van zeeoren verraden de leeftijd van Australisch kustgesteente

Volgens medeonderzoeker Tsim Schneider, antropoloog aan UC Santa Cruz, biedt het onderzoek daarom ook kansen voor samenwerking. “Een van de interessante kanten van dit onderzoek is dat we nauwer met inheemse gemeenschappen kunnen samenwerken aan projecten die voortbouwen op hun jarenlange kennis en inheemse wetenschap”, zegt hij.

De onderzoekers pleiten daarnaast voor een vervolgonderzoek in kustgebieden. Daarbij willen ze onder meer onderzoeken hoe lang het beschermende effect aanhoudt en onder welke omstandigheden de methode het beste werkt.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Fossiele schelpen uit Antwerpen tonen iets opmerkelijks aan: zomers warmen veel sneller op dan winters en 18.000 jaar oude schelp blijkt één van de oudste blaasinstrumenten op aarde te zijn . Of lees dit artikel: Ook dit smakelijke schelpdiertje blijkt microplastics te herbergen .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

Bronmateriaal

"Shell hash promotes growth in Pacific littleneck clams (Leukoma staminea) by altering pore water chemistry" - Biogeosciences
Afbeelding bovenaan dit artikel: HANNAH KEMPF/UC DAVIS

Fout gevonden?

Voor jou geselecteerd