Het gebruik van landbouwplastic kan een schadelijk effect hebben op het bodemleven doordat er microplastics achterblijven.
Er wordt steeds meer landbouwplastic gebruikt. Een goed voorbeeld daarvan is mulchfolie, waarmee de bodem wordt afgedekt om het gebruik van bestrijdingsmiddelen, water en meststoffen te verminderen. Inmiddels wordt er elk jaar wereldwijd genoeg mulchfolie gebruikt om heel Nederland tien keer te bedekken.
Een deel van deze plastics blijft in de bodem achter en valt dan uit elkaar in microplastics. Dit zijn deeltjes van tussen de 5 millimeter en een duizendste van een millimeter groot. Ecotoxicoloog Sam van Loon onderzocht wat de effecten van deze microplastics zijn op het bodemleven.
Methode
Voor het onderzoek voerde Van Loon experimenten uit in het laboratorium, waar hij springstaarten blootstelde aan microplastics in natuurlijke grond. Springstaarten zijn kleine zespotige insecten die in de bovenste lagen van de bodem leven. Ze voeden zich daar voornamelijk met rottend organisch materiaal en schimmels en spelen daarmee een grote rol bij de omzetting van natuurlijk materiaal.
Meerdere soorten springstaarten kregen korter of langer verschillende concentraties microplastics te verduren. Hierbij keek de onderzoeker naar de overleving en voortplanting van de dieren. Daarnaast deed hij tests met gesimuleerde ecosystemen, waarbij niet alleen springstaarten, maar ook regenwormen en planten werden blootgesteld aan microplastics.
Geen direct risico voor springstaarten, wel voor het brede bodemleven
Het onderzoek laat zien dat de microplastics niet direct giftig zijn voor sommige bodemdieren, zoals springstaarten, zelfs bij langdurige blootstelling aan hoge concentraties. De microplastics lijken echter wel schadelijk te zijn voor het bodemleven in de bredere zin.
Bij hogere concentraties zijn er effecten te zien op de zuurgraad, het waterhoudend vermogen en de dichtheid van de bodem. Van Loon en zijn medeonderzoekers zien veranderingen in de microbiële soortensamenstelling en activiteit. Ook lage concentraties hebben al schadelijke effecten op planten en er zijn verschuivingen in hoe het ecosysteem zich als geheel gedraagt.
De concentraties waarbij de onderzoekers de effecten van de microplastics op het bodemleven en de bodemeigenschappen vonden, worden momenteel al gemeten in landbouwgrond in Europa. Dit betekent dat er een risico is voor het bodemleven en daarmee voor de productiviteit van de grond. Dit risico wordt mogelijk nog beïnvloed doordat de bodem ook andere giftige stoffen kan bevatten, zoals bestrijdingsmiddelen en PFAS. In het onderzoek is namelijk vastgesteld dat de microplastics ook invloed kunnen hebben op de giftigheid van die stoffen.
Update 3 december: Wat is ‘erger?’
Dan is de volgende grote vraag: wat is er een groter probleem? Het mulchfolie wordt gebruikt bij het afdekken van de grond, waardoor minder bestrijdingsmiddelen, water en meststoffen nodig zijn. Wegen deze goede effecten dan op tegen de slechte effecten van microplastics in de bodem?
We legden dit voor aan hoofdonderzoeker Van Loon, die de vraag goed begrijpt. “De complexiteit van het vraagstuk is echter heel groot en kan helaas enkel beantwoord worden met een uitgebreid vervolgonderzoek, bijvoorbeeld in de vorm van een zogenaamde levenscyclusanalyse”, vertelt hij aan Scientias.nl. “Hiermee zouden dan alle voor en nadelen van het gebruik van pesticiden tegenover alle voor en nadelen van mulchfolie moeten worden gezet. Dit lag helaas buiten het bereik van mijn onderzoek. “
Hij benadrukt dan ook het belang van een vervolgonderzoek. “Het zou wel heel waardevol zijn om die vraag te beantwoorden en hopelijk wordt dit in de nabije toekomst ook mogelijk, naarmate we een steeds beter beeld krijgen van de effecten van het gebruik van mulchfolies.”
Alternatieven voor het gebruikte mulchfolie
Toch is er hoop. “Er zijn uiteraard alternatieven, het gebruik van mulch gebeurt volgens sommige bronnen immers al voor 2500 jaar. Toen gebruikte men bijvoorbeeld stenen, vulkanisch as of stro”, vervolgt Van Loon. “Het zou interessant kunnen zijn om de technieken van vroeger mee te nemen in zo’n levenscyclusanalyse, om te kijken hoe die opwegen tegen moderne alternatieven.”
Van Loon benadrukt ook dat dit onderzocht moet worden. Het gebruik van bijvoorbeeld stro klinkt een stuk duurzamer dan het gebruik van plastic mulchfolie, “maar stro zal tegenwoordig niet alleen duurder zijn dan een plastic mulchfolie en maar bijvoorbeeld ook minder lang te bewaren zijn.”
We schreven vaker over deze onderwerpen, lees bijvoorbeeld ook Biodiversiteit helpt het bodemleven beter overleven tijdens extreme droogteen Hoeveel microplastics er echt op je bord terechtkomen als je een visje eet. Of lees dit artikel: We ademen dagelijks tot 68.000 microplastics in: 100 keer meer dan eerdere schattingen.
