Satellietdata van Antarctica onthult dat gevreesde kettingreacties vaak uitblijven

Hoge ijskliffen kunnen razendsnel instorten. Maar of dat ook altijd een enorme kettingreactie veroorzaakt? Daar zijn wetenschappers inmiddels niet meer zo zeker van.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Langs de randen van Antarctica liggen enorme drijvende ijsplaten die als een soort van ‘stootbumper’ werken: ze houden het ijs op het vasteland tegen. Door de opwarming van de aarde smelten de ijsplaten en breken er steeds vaker grote stukken af. Daardoor komen hoge ijswanden bloot te liggen. Wetenschappers maken zich daar al langer zorgen over.

Tot nu toe gingen onderzoekers ervan uit dat vooral de hoogte van zo’n ijswand bepaalt of hij instort. Een ijswand van meer dan 100 meter hoog zou onder zijn eigen gewicht kunnen bezwijken. Daardoor komt er verder landinwaarts een nieuwe ijswand bloot te liggen. Als die hoog genoeg is kan ook deze instorten. Zo zou een kettingreactie kunnen ontstaan waarbij steeds meer ijs verloren gaat.

Leestip: Verzoeting van kustwater heeft wereldwijd impact: Schade aan Antarctica is slecht voor ons allemaal

Een nieuw onderzoek van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) en het Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) laat zien dat het ingewikkelder ligt. De onderzoekers ontdekten dat hoge ijswanden soms veel sneller instorten dan eerder werd gedacht, maar daarna niet altijd een kettingreactie veroorzaken. De resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Science.

Laserstraal vanuit de ruimte

Om te begrijpen hoe ijswanden zich gedragen gebruikten de wetenschappers gegevens van de ICESat-2-satelliet van NASA. Deze satelliet meet met behulp van laserstralen hoe hoog het ijs op aarde is. De onderzoekers bekeken metingen van meer dan 15.000 ijswanden uit de periode 2019 tot 2023. Van deze ijswanden waren ongeveer elke drie maanden nieuwe metingen beschikbaar.

Daaruit bleek dat de meeste ijswanden gemiddeld maar ongeveer 30 meter hoog zijn. Toch vonden de onderzoekers ook enkele uitzonderlijk hoge exemplaren, waarvan sommige meer dan 100 meter boven het water uitstaken.

Leestip:  ‘Ik kan niet langer meewerken aan deze klucht’: waarom Antarctica-gidsen hun droombaan opgeven

Vervolgens richtten ze zich op vier gebieden rondom Antarctica waar zulke hoge ijswanden voorkwamen: vier jaar lang bekeken ze hoe deze ijswanden door de tijd heen veranderden. Daarbij zagen ze dat de hoogste wanden inderdaad instortten, waarna het ijs zich vervolgens razendsnel terugtrok. “Dat terugtrekken verliep aanzienlijk sneller dan de huidige modellen voorspellen”, vertelt hoofdonderzoeker Caroline Needell. “Dat zou betekenen dat er uiteindelijk meer ijs verloren gaat en dat de zeespiegel sterker stijgt dan gedacht.”

Vorm van de bodem

Echter blijkt dat laatste niet het geval te zijn: de verwachte kettingreactie blijkt in veel gevallen uit te blijven. Needell: “Na zo’n snelle terugtrekking van het ijs zien we ook dat gletsjers weer opvallend snel stabiel kunnen worden. Dat betekent dat we dus geen kettingreacties zien die continu doorgaan.”

Volgens het team speelt de bodem onder het ijs daar een belangrijke rol in. Het team ontdekte namelijk dat die bodem lang niet overal even vlak is. Dat betekent dat sommige ijswanden hoger lijken dan ze in werkelijkheid zijn. En dat betekent dat ze dus ook minder risico lopen op instorten dan gedacht.

Leestip: Warm water stroomt rap richting Antarctica: ‘Dit kan de ijskappen destabiliseren‘

Uit het onderzoek blijkt ook dat er andere factoren zijn die een belangrijke rol spelen. Zo maakt het ook uit hoeveel ijs er om een ijswand heen ligt. Needell legt uit dat het specifiek gaat om een mengsel van afgebroken ijsbergen en zee-ijs dat zich van nature voor ijswanden verzamelt. Needell: “we ontdekten dat hogere ijswanden vaak een dikkere laag van dat ijsmengsel voor zich hebben drijven. Tijdens dit onderzoek ontdekten we dat dat ijsmengsel een stabiliserend effect kan hebben door een ijswand als het ware vast te houden.”

Betere voorspellingen

Daarmee is het onderzoek belangrijk voor het voorspellen van de zeespiegelstijging. Tot nu toe gingen sommige modellen ervan uit dat ijswanden hoger dan 100 meter een langdurige kettingreactie kunnen veroorzaken. Het nieuwe onderzoek laat zien dat zo’n reactie dus niet vanzelfsprekend is.

Dat betekent overigens niet dat de zeespiegel dan ook minder sterk zal stijgen: het onderzoek laat vooral zien dat het instorten van een ijswand afhangt van meer factoren dan alleen de (waargenomen) hoogte. Volgens Needell is het daarom nu zaak om zo snel mogelijk de bodem onder Antarctica in kaart te brengen. “We moeten echt weten hoe de bodem onder het ijs eruitziet en op welke plekken het ijs snel dunner wordt”, zegt ze. “Dat is heel belangrijk voor het accurater voorspellen van de zeespiegelstijging.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Pinguïnpoep voedt groene sneeuwalgen op Antarctica en dat kan het smelten versnellen en In de afgelopen decennia is er op Antarctica een hoeveelheid ijs gesmolten ter grootte van heel Europa . Of lees dit artikel: Op Antarctica blijken veel bodembacteriën voor te komen die nergens anders te vinden zijn .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

Categorieën:

Bronmateriaal

"Empirical constraints on ice cliff calving " - Science
Afbeelding bovenaan dit artikel: Caroline Needell

Fout gevonden?

Voor jou geselecteerd