In het sterrenstelsel NGC 2525 legde Hubble de langzame uitdoof van supernova SN 2018gv vast. Een kosmische mijlpaal voor het meten van de uitdijing van het heelal, en een prachtige foto van een idolaat stelsel als ‘ruimtefoto van de week’.
Het sterrenstelsel NGC 2525 bevindt zich op zo’n 70 miljoen lichtjaar afstand in het zuidelijke sterrenbeeld Achtersteven (Pup). Het is een opvallend balkspiraalstelsel dat de afgelopen jaren in de schijnwerpers stond, dankzij een bijzondere sterexplosie die zich in één van zijn buitenste armen voordeed.
Een breed beeld van de omgeving
Voordat we inzoomen op het stelsel zelf, is het goed om het bredere plaatje te zien. De regio rondom NGC 2525 is vastgelegd in een groothoekopname van de Digitized Sky Survey 2. Deze weergave toont het sterrenstelsel te midden van andere hemellichamen en geeft een indruk van zijn omgeving in het heelal.
Hubble’s unieke tijdsopname
De ruimtetelescoop Hubble richtte zijn blik op NGC 2525 en legde het staafspiraalstelsel in al zijn glorie vast. Het stelsel heeft een heldere, centrale balkstructuur waaruit twee sierlijke spiraalarmen ontspringen, bezaaid met roze-achtige HII-gebieden waarin actief nieuwe sterren worden geboren. De schijf van het stelsel wordt doorsneden door donkere stofbanen die het licht van achterliggende sterren gedeeltelijk tegenhouden. Toch is er op de opname van Hubble één object dat alle aandacht naar zich toe trekt: in de linkerkant van het stelsel prijkt een extreem heldere lichtvlek. Het betreft supernova SN 2018gv, een sterexplosie die in eerste instantie in helderheid alles in zijn omgeving overtrof. Hubble observeerde de supernova tussen februari 2018 en februari 2019 en legde zo de langzame doving van de vuurbal vast.
Webb’s infrarood blik
Waar Hubble voornamelijk in het zichtbare en ultraviolette licht kijkt, kan de James Webb-ruimtetelescoop dieper in het infrarode spectrum doordringen. Ook Webb heeft NGC 2525 vastgelegd met zijn NIRCam-instrument (nabij infrarood camera). Deze opname laat het sterrenstelsel in een ander licht zien en onthult details die voor Hubble verborgen blijven, zoals koelere sterren en stofstructuren in de spiraalarmen.
De supernova als kosmische meetlat
SN 2018gv is niet zomaar een sterexplosie; het betreft een type Ia-supernova. Dit type supernova ontstaat wanneer een witte dwerg in een dubbelstersysteem zoveel massa van zijn begeleider heeft vergaard dat hij een kritieke grens bereikt. De kern wordt dan heet genoeg om kernfusie te ontsteken, wat leidt tot een thermonucleaire ontploffing die de ster volledig vernietigt. Wat type Ia-supernovae zo bijzonder maken, is dat ze altijd ongeveer dezelfde intrinsieke helderheid bereiken. Ze fungeren daardoor als ‘standaardkaarsen’. Door te meten hoe helder zo’n supernova vanaf de aarde schijnt, kunnen astronomen precies berekenen hoe ver weg het sterrenstelsel is. Deze metingen zijn essentieel voor het bepalen van de uitdijingssnelheid van het heelal, één van de belangrijkste vraagstukken in de moderne kosmologie.
Leestip: Hubble maakt fantastische foto’s van wegkwijnende supernova 2018gv
Morfologie van NGC 2525
NGC 2525 is in de astronomische classificatie een staafspiraalstelsel van het type SB(s)c . Dit houdt in dat het een centrale staafstructuur heeft (de ‘SB’), geen ringvormige structuur rond de kern bezit (de ‘(s)’) en relatief losse, open spiraalarmen kent (de ‘c’) . Het stelsel heeft twee heldere hoofdarmen waarin zich actieve stervormingsgebieden bevinden, de zogeheten HII-gebieden . De schijnbare afmetingen zijn ongeveer 3,0 bij 2,0 boogminuten, wat bij de geschatte afstand overeenkomt met een diameter van ruwweg 60.000 lichtjaar . In het onderstaande morfologische vorkdiagram is de positie van NGC 2525 als staafspiraalstelsel aangegeven.
Een venster op het heelal
De waarnemingen van NGC 2525 en zijn supernova SN 2018gv vormen een prachtig voorbeeld van hoe astronomen de kosmos ontsluiten. De beelden van Hubble en Webb, gecombineerd met de precieze metingen van de standaardkaars, leveren niet alleen spectaculaire plaatjes op, maar ook fundamentele kennis over de schaal en het tempo van ons uitdijende heelal. Dankzij deze waarnemingen kunnen we een klein beetje meer begrijpen van de grootsheid en de dynamiek van het universum waarin wij leven.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
