Asteroïden opsporen kost normaal gesproken jaren — en zelfs dan nog glipt een groot deel door de mazen van het net. Rubin vond in anderhalve maand 11.000 onbekende objecten — sommige gevaarlijk dichtbij — en spoorde zelfs asteroïden op die wetenschappers volledig kwijt waren.
De Vera C. Rubin-telescoop in Chili is nog niet eens officieel aan zijn grote hemelonderzoek begonnen, maar levert nu al een recordaantal asteroïden op. Wetenschappers hebben met behulp van vroege testdata maar liefst 11.000 nieuwe objecten in kaart gebracht – de grootste ‘asteroïdenoogst’ van het afgelopen jaar.
Het gaat om een indrukwekkende verzameling: ruim een miljoen waarnemingen, verzameld in slechts anderhalve maand tijd, leverden niet alleen 11.000 nooit eerder geziene asteroïden op, maar ook nauwkeurigere baangegevens van meer dan 80.000 reeds bekende exemplaren. Zelfs een aantal ‘verloren’ asteroïden – objecten waarvan de baan zo onzeker was dat niemand wist waar ze zich vandaag de dag nog bevinden – zijn dankzij Rubin teruggevonden.
Planetaire verdediging en verre werelden
Onder de nieuwe vondsten bevinden zich 33 nabije-aarde-objecten (NEO’s): asteroïden en kometen die tot op minder dan 1,3 keer de afstand aarde–zon komen (≤1,3 AE). Geen van deze 33 blijkt na het onderzoeken van hun banen een bedreiging voor onze planeet te vormen; de grootste is daarentegen toch nog een flinke steen aan zo’n 500 meter breedte. Deze zoektreffers zijn alsnog van groot belang voor planetaire verdediging. Wetenschappers schatten dat slechts 40 procent van de NEO’s in ons zonnestelsel groter dan 140 meter momenteel in kaart is gebracht – objecten die bij inslag op aarde aanzienlijke schade op regionaal gebied kunnen veroorzaken. Rubin zal naar verwachting uiteindelijk nog eens 90.000 nieuwe NEO’s ontdekken en het aantal bekende middelgrote exemplaren bijna doen verdubbelen naar zo’n 70 procent van alle veronderstelde NEO’s.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Nog spectaculairder is de vondst van ongeveer 380 trans-Neptunische objecten (TNO’s): veelal ijsachtige objecten die voorbij Neptunus om de zon draaien. Twee daarvan – voorlopig 2025 LS2 en 2025 MX348 gedoopt – bewegen in extreem langgerekte banen. Op hun verste punt bevinden ze zich op ruwweg 1.000 AE, waarmee ze behoren tot de top dertig verst verwijderde en gekende planetoïden.
Je kunt alle ontdekkingen zelf in 3D verkennen via de Rubin Orbitviewer op http://orbitviewer.app/.
Nieuwe algoritmes voor een nieuwe telescoop
Deze doorbraak is te danken aan Rubin’s unieke combinatie van een enorme hoofdspiegel, de krachtigste digitale camera die ooit voor de astronomie is gebouwd, en geavanceerde software. Rubin kan de zuidelijke hemel verkennen met ruwweg zes keer de gevoeligheid van andere asteroïden monitoringshardware. Daardoor worden kleinere en / of verder gelegen objecten zichtbaar, beter dan ooit tevoren.
“Rubin’s unieke perceptiecapaciteit vereiste een compleet nieuwe software-architectuur voor asteroïdemonitoring,” zegt Ari Heinze van de Universiteit van Washington, die samen met promovendus Jacob Kurlander de gebruikte detectiesoftware ontwikkelde. “We hebben het gebouwd en het werkt. Met alleen al de vroege observatiegegevens van lagere testkwaliteit heeft Rubin 11.000 asteroïden weten te ontdekken. Het is overduidelijk dat dit observatorium onze kennis van de asteroïdengordel voorts revolutionair zal gaan veranderen.”
Slechts het topje van de ijsberg
De 380 TNO-kandidaten die Rubin in minder dan twee maanden vond, komen bovenop de 5.000 die in de afgelopen drie decennia zijn ontdekt. “Zoeken naar een TNO is als zoeken naar een speld in een hooiberg,” legt astrofysicus Matthew Holman, verbonden aan Harvard & Smithsonian en programmeur van de detectiesoftware van Rubin uit. “Tussen miljoenen twinkelende lichtbronnen een computer leren om miljarden combinaties te doorzoeken – dat vereiste volledig nieuwe algoritmische benaderingen.” “Deze objecten bieden bovendien een uitzonderlijk kijkje in de buitenste regionen van het zonnestelsel,” voegt Kevin Napier, mede-programmeur, toe. “Ze vertellen ons hoe de planeten in het vroege zonnestelsel bewogen – en mogelijk of er nog een negende grote planeet ontdekt moet worden.”
De recente erkenning van de door Rubin gevonden nieuwe objecten door het Minor Planet Center, onderdeel van de Internationale Astronomische Unie (IAU), betekent dat de internationale gemeenschap nu ook toegang heeft tot al deze data. En deze 11.000 asteroïden zijn slechts het begin. Zodra het tien jaar durende Legacy Survey of Space and Time (LSST) later dit jaar van start gaat, verwachten wetenschappers dat Rubin elke twee tot drie nachten nog eens even zoveel asteroïden zal gaan ontdekken. Dat zal het totale aantal bekende asteroïden uiteindelijk verdrievoudigen en het aantal bekende TNO’s zelfs bijna vertienvoudigen.
Voorproefje van een revolutie
Nog voor de officiële start van de grote hemelzoektocht dus, heeft de Vera C. Rubin-telescoop nu al bewezen een revolutie te zullen ontketenen in ons beeld van het zonnestelsel. Ruim 11.000 nieuwe asteroïden, tientallen nabije objecten met het oog op planetaire verdediging en extreem verre ijswerelden als TNO’s – het is een overweldigende voorproef van wat ons te ontdekken staat. Of zoals Rubin’s wetenschappers zelf zeggen: “dit is slechts het topje van de ijsberg”.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
