Een vondst voor de Spaanse kust blijkt eeuwen jonger te zijn dan gedacht.
Meer dan dertig jaar lang leken de 43 ijzeren helmen uit de Spaanse zee een Romeins raadsel te zijn. Ze werden in 1990 gevonden bij Piedras de la Barbada, een onderwaterlocatie voor de kust van Benicarló, in het oosten van Spanje. Een nieuw onderzoek zet dat verhaal volledig op zijn kop. De helmen komen niet uit de Romeinse tijd, maar uit de late middeleeuwen. Waarschijnlijk werden ze gemaakt aan het einde van de veertiende of het begin van de vijftiende eeuw. Het onderzoek is te vinden in Antiquity.
Toevallige vondst
De vondst begon heel toevallig. Lokale vissers haalden in 1990 twee grote metalen klompen op in hun netten. De helmen lagen op slechts zes meter diepte, vlak bij een plek die als aanlegplaats werd gebruikt. Door eeuwenlange corrosie waren de helmen aan elkaar vastgekoekt. Pas later bleek hoe uitzonderlijk de inhoud was: minstens 43 ijzeren helmen. Daarmee is het volgens de onderzoekers de grootste bekende verzameling middeleeuwse helmen die ooit in het westelijke deel van de Middellandse Zee is gevonden.
Lang werd gedacht dat de helmen Romeins waren. Dat kwam doordat op dezelfde vindplaats ook oudere resten waren gevonden, waaronder Romeinse ankers en helmen. Echter was er een probleem: de vorm van de ijzeren helmen paste niet goed in dat plaatje. Sommige kenmerken deden denken aan Romeinse voorbeelden, terwijl andere juist meer middeleeuws leken.
“In het begin was het moeilijk om ze in een specifieke periode te plaatsen”, zegt onderzoeker Manuel Frallicciardi. “Ze hadden kenmerken die deden denken aan laat-Romeinse modellen, maar ook aan middeleeuwse stukken die door het verleden waren geïnspireerd.”
Binnenvoering
De doorbraak kwam door iets heel bijzonders. In sommige helmen zaten namelijk nog resten van de binnenvoering. Normaal vergaat die snel, zeker onder water. Maar in dit geval werkten het zand en de roest als een soort van ‘beschermende korst’: ze sloten de stof af van de buitenwereld. Daardoor bleven kleine stukjes plantaardig textiel eeuwenlang bewaard.
Die stofresten konden met koolstofdatering verder worden onderzocht. De onderzoekers lieten vijf monsters analyseren in twee onafhankelijke laboratoria. Vier monsters wezen naar de late veertiende of vroege vijftiende eeuw. Een laatste monster viel jonger uit, maar dat komt waarschijnlijk door latere vervuiling of binnengedrongen jonger materiaal. Samen geven de resultaten een duidelijk beeld: de helmen zijn laatmiddeleeuws en dus niet Romeins.
Raimon Graells van de University of Alicante zegt zegt: “We hebben nu direct bewijs in handen dat laat zien dat wapens destijds grootschalig werden verhandeld. Het laat zien dat er vroeger een enorm handelsnetwerk bestond dat veel complexer was dan eerder voor mogelijk werd gehouden.”
Drukke handelsroute
Dat maakt de vondst historisch belangrijk. De helmen wijzen dus op het bestaan van een handelsroute waarmee militaire uitrusting over zee werd vervoerd, mogelijk tussen de kust van Valencia en de grote handelssteden in het noorden van Italië, zoals Genua. Dat laat zien dat het Mediterraanse Zeegebied waarschijnlijk een heel stuk drukker en belangrijker was dan dat we tot nu toe dachten.
De datering laat nog iets anders zien. In de veertiende eeuw werd de Valenciaanse kust langzaamaan steeds onveiliger. Door de toenemende piraterij en de steeds vaker voorkomende aanvallen vanaf zee voelden kustplaatsen zich steeds vaker genoodzaakt om zichzelf beter te beschermen.
Daarvoor bouwden ze torens, versterkten ze nederzettingen en organiseerden grotere kustplaatsen lokaal milities. Volgens de onderzoekers waren de helmen mogelijk bestemd voor zulke verdedigers, voor troepen van het koninkrijk Valencia of voor gewapende groepen die de kust moesten beschermen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Pollen in eeuwenoude pek verraden waar een Romeins schip werd opgelapt en Dit bordspel uit de Romeinse tijd kun je nu zelf spelen met dank aan AI . Of lees dit artikel: Romeinse soldaten in Brittannië kampten waarschijnlijk massaal met darmparasieten .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
