Nieuwe analyse van New Horizons-beelden toont zes grote aardverschuivingen op Pluto. Het puin schoof tot wel veertien kilometer ver, een aanwijzing voor de verrassende geologische activiteit op de dwergplaneet.
Het was al langer duidelijk dat Pluto geen dode, bevroren wereld is. Vorige week schreven we nog over de turbulente jeugd van zijn maan Charon, waarvan de korst scheurde door een afremmende rotatie. Nu blijkt ook de dwergplaneet zelf zich op een onverwachte manier te roeren: onderzoekers hebben voor het eerst onomstotelijk bewijs gevonden van aardverschuivingen op Pluto, veroorzaakt door het naar beneden storten van enorme hoeveelheden ijs en gesteente.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Eerste bewijs op Pluto
Een team onder leiding van geoloog Marco Emanuele Discenza dook opnieuw in de data die de New Horizons-sonde in 2015 verzamelde. Ze bestudeerden beelden van het instrument LORRI (Long-Range Reconnaissance Imager), die details op het oppervlak van Pluto vanaf 300 meter grootte kunnen onderscheiden. Eerdere pogingen om massabewegingen op de dwergplaneet aan te tonen, waren niet overtuigend, terwijl ze op andere hemellichamen in het zonnestelsel, van Mars tot Ceres en zelfs Pluto’s maan Charon, al waren gevonden. De nieuwe analyse leverde duidelijke aanwijzingen op: zes aardverschuivingen langs de binnenranden van drie inslagkraters nabij het hartvormige Sputnik Planitia, een grote vlakte gevuld met stikstofijs.
Kolossale puinwaaiers en brokken ijs
De aardverschuivingen zijn allesbehalve klein. Ze vertonen kenmerkende halvemaanvormige verschuivingen aan de rand van de kraterwanden, waar het materiaal is losgebroken en naar beneden is gestort. De puinwaaiers op de kraterbodems zijn ruw en bevatten waarschijnlijk grote brokken vast ijs. Eén van deze aardverschuivingen, in de Giclas-krater, beslaat een oppervlakte van maar liefst 130 vierkante kilometer, groot genoeg om een hele stad te bedelven.
Opvallende mobiliteit op een ijzige wereld
Wat de Plutoniaanse aardverschuivingen extra bijzonder maakt, is hun lengte. Het puin legde horizontaal een afstand af van 10,1 tot 14,5 kilometer, terwijl het verticaal 1,5 tot 2,2 kilometer naar beneden viel. In vergelijking met aardverschuivingen op andere hemellichamen zijn ze hierdoor uitzonderlijk mobiel. De lage zwaartekracht op Pluto en de lage wrijving van het glibberige ijsafval spelen daarbij hoogstwaarschijnlijk een belangrijke rol. Deze hoge mobiliteit maakt de aardverschuivingen vergelijkbaar met de meest beweeglijke op Mars en Ceres.
Leestip: Theorie weerlegd: aardverschuivingen op Mars kunnen ook op andere manieren dan door ijs ontstaan
Onzekere aanleiding en een gefragmenteerd beeld
De precieze oorzaak voor de aardverschuivingen is nog onduidelijk. Één instorting, in de Coughlin-krater, lijkt te zijn veroorzaakt door een kleinere inslag nabij de kraterrand. Voor de andere vijf zijn de aanleidingen minder zeker. Een mogelijke verklaring zijn thermische spanningen in het oppervlakte-ijs. Kleine temperatuurschommelingen, veroorzaakt door Pluto’s elliptische baan om de Zon (ergo ontvangen zonne-energie), kunnen ervoor zorgen dat vluchtige stoffen als stikstof en methaan sublimeren en weer condenseren, wat tot instabiliteit leidt. Het is daarbij belangrijk te benadrukken dat New Horizons slechts een beperkt deel van Pluto’s oppervlak in hoge resolutie in beeld bracht. Het is daarom zeer waarschijnlijk dat er nog veel meer aardverschuivingen op Pluto te vinden zijn, verborgen in de bestaande data of op de nog niet in detail gefotografeerde gebieden.
Leestip: Pluto’s grootste maan verbergt een geheim dat astronomen bijna 50 jaar zochten
Het dynamische Pluto, een kosmisch archief
De studie bevestigt dat gravitatieprocessen actief zijn en het oppervlak blijft vormen, een belangrijke aanwijzing voor de dynamische krachten die elders, maar nu ook op Pluto actief blijken te spelen. Waar het onderzoek naar Charon een blik in het verre verleden bood, tonen deze aardverschuivingen een recentere, actieve vorm van oppervlakteactiviteit. Pluto en zijn maan ontpoppen zich zo tot een fascinerend planeet-maan-systeem waar zowel oude als nieuwe processen hun sporen achtergelaten. Het laat zien dat de dwergplaneet, miljarden kilometers van de zon, een veelbewogen en complex geologisch verleden en heden kent.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
