Een langlopend onderzoek onder flamingo’s in Frankrijk onthult dat deze vogels niet allemaal op dezelfde manier ouder worden; bij sommige flamingo’s gaat dat wat langzamer dan bij anderen. En dat heeft alles te maken met hun wanderlust.
Tot die opvallende conclusie komen Franse onderzoekers in het blad Proceedings of the National Academy of Sciences. Ze baseren zich op een onderzoek onder flamingo’s in de Camargue, een moerasachtig gebied aan de zuidoostkust van Frankrijk. Het gebied kent een enorme populatie flamingo’s die al meer dan 40 jaar door onderzoekers wordt bestudeerd en gevolgd. Het heeft een schat aan informatie opgeleverd over de vogels. En uit al die data kunnen de onderzoekers nu de conclusie trekken dat deze wilde flamingo’s niet allemaal op dezelfde manier verouderen. Onderzoek wijst namelijk uit dat migrerende flamingo’s langzamer oud worden dan hun thuisblijvende soortgenoten.
Hoe zit dat precies?
De flamingo’s in de Camargue behoren allemaal tot de soort Phoenicopterus roseus, maar leiden niet allemaal hetzelfde leven. Sommige flamingo’s blijven namelijk hun hele leven in de Camargue plakken, terwijl anderen elk jaar een tripje maken langs de kust van de Middellandse Zee en daarbij bijvoorbeeld naar Spanje of Noord-Afrika reizen.
Thuisblijvers versus reizigers
Het onderzoek wijst nu uit dat de thuisblijvers het in hun jongvolwassen leven allemaal beter voor elkaar lijken te hebben: hun overlevingskansen zijn beter dan die van hun reizende soortgenoten, ook brengen ze meer nageslacht voort. Maar dat lijkt een prijs te hebben, want de thuisblijvers beginnen vervolgens wel eerder te verouderen dan hun rondtrekkende soortgenoten. Ondertussen betalen de migrerende flamingo’s – die overwinteren in Italië, Spanje of Noord-Afrika – juist in hun jonge jaren een hoge prijs voor hun wanderlust: hun sterftekans ligt dan hoger dan onder thuisblijvende flamingo’s, terwijl het vermogen om zich voort te planten juist lager ligt. Maar de rondtrekkende vogels lijken dat op latere leeftijd weer te compenseren, door later te verouderen. Heel concreet blijkt het verouderingsproces bij de thuisblijvers gemiddeld na 20,4 jaar op stoom te komen, terwijl dat bij de trekkende flamingo’s gemiddeld na 21,9 jaar gebeurt. “Migratie is kostbaar,” concludeert onderzoeker Jocelyn Champagnon. “Maar in dit geval lijkt het minder kostbaar dan te vroeg en te vaak voortplanten, zoals standvogels (de thuisblijvers, red.) doen. Op de lange termijn leidt dit verschil in voortplantingsstrategie en levensritme tot veranderingen in de snelheid waarmee flamingo’s verouderen.”
Andere soorten
Hoewel het onderzoek van Champagnon en collega’s zich beperkt tot flamingo’s, verwachten ze dat hun bevindingen ook van toepassing kunnen zijn op andere vogel- en mogelijk zelfs zoogdiersoorten. “Lange tijd geloofden wetenschappers dat veroudering zeldzaam was in wilde populaties – men ging ervan uit dat individuen door omgevingsfactoren zouden sterven nog vóór ze begonnen te verouderen,” legt Champagnon aan Scientias.nl uit. “Dankzij langlopende studies weten we nu echter dat veroudering veel voorkomt bij vogels, gewervelden en zelfs insecten – en veel van deze soorten migreren. Onze resultaten suggereren dat de keuze om wel of niet te migreren het verouderingsproces bij veel migrerende soorten kan beïnvloeden.”
Het mysterie van het verouderingsproces
Waarom de een sneller oud wordt dan de ander, is een fascinerende vraag die onderzoekers al eeuwenlang bezighoudt, vertelt onderzoeker Hugo Cayuela. “En lang dachten we dat variaties daarin vooral tussen soorten optraden. Maar recentelijk is onze kijk op dit probleem veranderd. Er komt steeds meer bewijs dat laat zien dat individuen binnen een en dezelfde soort – door genetische-, gedragsmatige- en omgevingsvariaties – vaak niet in hetzelfde tempo verouderen.” Door langlevende diersoorten – zoals flamingo’s, die wel 50 jaar oud kunnen worden – te bestuderen, hopen onderzoekers een nieuw licht te werpen op het verouderingsproces dat individuen binnen een soort doormaken – en te achterhalen waarom dat proces er voor het ene individu soms heel anders uitziet dan voor het andere. “Veroudering is een wijdverspreid proces onder levende organismen – de meeste soorten, inclusief de mens, kunnen veroudering niet ontlopen,” aldus Champagnon. “Ons onderzoek laat zien dat de vorm en het tempo van veroudering beïnvloed kunnen worden door keuzes die individuen vroeg in hun leven maken.”
Hoewel wetenschappers uiteindelijk natuurlijk ook het verouderingsproces dat mensen doormaken, hopen te kunnen doorgronden, leent het flamingo-onderzoek zich daar niet direct voor. Champagnon: “We zijn voorzichtig met het toepassen van deze resultaten op mensen, aangezien menselijke veroudering ook afhangt van sociale, culturele en economische factoren, evenals van aspecten van de volksgezondheid. Verrassend genoeg weten we nog heel weinig over de effecten van beweging (bijvoorbeeld pendelbewegingen of eenmalige bewegingen zoals migratie) op de snelheid van veroudering bij mensen. Dit zijn spannende vragen die de komende jaren verder onderzocht moeten worden.”
De Franse flamingo’s mogen zich de komende tijd zeker nog in de aandacht van onderzoekers verheugen. Zo willen de onderzoekers graag gaan begrijpen waarom het verouderingsproces van rondtrekkende flamingo’s anders is dan dat van thuisblijvende flamingo’s, vertelt Champagnon. “Onze volgende stap is om de biologische mechanismen hierachter te gaan begrijpen en te onderzoeken wat jonge flamingo’s – of andere vogelsoorten – ertoe aanzet om verschillende migratiestrategieën te kiezen.”
