Het Amazonegebied en het tropisch regenwoud van West-Afrika behoren tot de natste gebieden ter wereld. Maar dat zou zomaar eens kunnen veranderen.
Wetenschappers van de University of Colorado waarschuwen dat deze regio’s wel 40 procent minder regen kunnen krijgen als de belangrijke Atlantische oceaanstroming AMOC verder verzwakt.
“Het kan binnenkort akelig droog worden in de tropen. Een onthutsend risico dat we nu pas goed beginnen te begrijpen”, zegt hoofdonderzoeker Pedro DiNezio in vakblad Nature. De boosdoener is de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC): een groot systeem van zeestromen dat warm water van de tropen naar de noordelijke Atlantische Oceaan vervoert. Deze enorme oceanische ’transportband’ regelt het klimaat door warmte te verplaatsen en houdt bovendien de tropische regenband – een zone van hevige neerslag rond de evenaar – op zijn plek. Zonder de AMOC zou het in Nederland gemiddeld 5 tot 10 graden kouder zijn in de winter. De zomers worden ook koeler, maar het verschil is minder groot dan in de winter. Daarnaast wordt het weer extremer met meer stormen en hevigere neerslag.
Lichter water
Door klimaatverandering smelten poolkappen en valt er meer regen, waardoor het zeewater minder zout en dus minder zwaar wordt. Het gevolg is dat de stroming aan kracht verliest. Zet dit effect door of versnelt het zelfs, dan zou dat dramatische gevolgen hebben voor de regenval in de tropen, de biodiversiteit en het mondiale klimaatsysteem.
Hints uit het verleden
Omdat de AMOC nog maar zo’n twintig jaar nauwkeurig wordt gemonitord, is het lastig te zeggen of de waargenomen vertraging een blijvertje is. Daarom doken DiNezio en zijn team diep in het verleden: zo’n 17.000 jaar geleden vertraagde de stroming ook. Dat kwam toen niet door het handelen van de mens, maar door natuurlijke oorzaken. Uit sporen van neerslag in grotten, meren en oceaansedimenten valt op te maken hoe het regenpatroon indertijd veranderde.
Aan de hand van die oude gegevens selecteerde het team computermodellen die de historische veranderingen het best lijken na te bootsen. Zo konden ze voorspellen wat er gaat gebeuren als de AMOC ook in de toekomst weer verzwakt door klimaatverandering.
Enorm effect
De modellen schetsen een dramatisch beeld. Door afkoeling van de noordelijke Atlantische Oceaan, die in direct contact staat met de tropische gebieden, zal er veel minder regen gaan vallen in onder meer Centraal-Amerika, het Amazonegebied en delen van West-Afrika. In sommige regio’s gaat het om een verlies van wel 40 procent aan regenwater. Dat zal ongetwijfeld een groot effect hebben op de ecosystemen en alle organismen die daarin leven.
“Het Amazonewoud is een enorme koolstofopslag. Als het uitdroogt, komt er gigantisch veel CO2 vrij. En dit proces versnelt de klimaatverandering ook nog eens”, waarschuwt DiNezio. Het risico op het bereiken van een omslagpunt, waarbij een geleidelijke verandering een kritiek punt bereikt, neemt daarmee toe.
De tijd dringt
Dat kans dat de AMOC volledig tot stilstand komt, is volgens DiNezio niet groot. Maar zelfs een kleine verzwakking heeft grote gevolgen. Hoe snel dat gebeurt, hangt af van hoe hard de aarde opwarmt. “We hebben nog tijd”, zegt hij, “maar alleen als we snel wereldwijd overschakelen op groene energie. Stoppen met fossiele brandstoffen is de enige weg vooruit. De beste manier om uit een gat te komen, is om te stoppen met graven.”
