De populaire Amerikaanse streamer Hasan Piker beweert dat Cuba een werkende behandeling tegen alzheimer heeft die de wereld door het Amerikaanse embargo ontzegd wordt. Maar wat zeggen de studies zelf en nog belangrijker, wat zeggen ze niet?
Hasan Piker is een van de populairste politieke streamers in de VS en daarbuiten. Hij heeft miljoenen volgers en wordt soms ook de ‘linkse Charlie Kirk’ of de ‘Joe Rogan van links’ genoemd. Piker reisde in maart 2026 naar Cuba als onderdeel van het humanitaire “Our America”-konvooi. Vanuit Havana interviewde hij Cubaanse artsen en concludeerde hij dat Cuba beschikt over een werkende behandeling voor alzheimer (NeuralCIM) die door het Amerikaanse embargo onbereikbaar is voor Amerikanen. “We brengen onze eigen burgers in levensgevaar door Amerikaanse bedrijven te verbieden om zelfs maar voor Cubaanse medicijnen te betalen”, zo vatte hij samen.
Het is het soort uitspraak dat op sociale media als een lopend vuurtje gaat. Maar klopt het? Tijd om de studies erbij te pakken.
Wat is NeuralCIM precies?
NeuralCIM (wetenschappelijke naam: neuroEPO plus) is een variant van erytropoëtine (EPO). Dat is het eiwit dat vooral bekend is als het hormoon dat rode bloedcellen aanmaakt. Het wordt ook in de dopingwereld gebruikt om het uithoudingsvermogen van atleten een boost te geven.
De Cubaanse versie bevat minder siaalzuur, waardoor het geen effect heeft op de bloedaanmaak maar wel zijn neurobeschermende eigenschappen zou behouden. Het wordt toegediend via neusdruppels, drie keer per week.
Het middel is ontwikkeld door het Center of Molecular Immunology (CIM) in Havana, een staatsinstelling. Het heeft in 2022 een voorwaardelijke goedkeuring gekregen van de Cubaanse geneesmiddelenautoriteit (CECMED) via een versneld goedkeuringstraject.
De studie
De belangrijkste studie die de claims onderbouwt is de ATHENEA-trial. Deze is in december 2023 gepubliceerd in het peer-reviewed vakblad Alzheimer’s Research & Therapy. Het gaat hier dus niet om een obscure publicatie, maar om een studie die door onafhankelijke reviewers is beoordeeld.
De trial was een dubbelblinde, gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie. 174 deelnemers met milde tot matige alzheimer werden verdeeld over drie groepen die een dosis van 0,5 mg, van 1,0 mg of een placebo kregen. De behandeling duurde 48 weken.
De resultaten op de ADAS-Cog 11 (een veel gebruikte cognitieve schaal) lijken op het eerste zicht heel positief. De behandelgroepen verbeterden met 3 tot 4 punten en de placebogroep verslechterde met 4 punten. Het verschil met placebo is veel groter dan wat bij andere alzheimermedicijnen doorgaans wordt waargenomen.
Leestip: Medicinale cannabis onder vuur: geen enkel bewijs voor werking bij depressie en angst
Waarom we voorzichtig moeten zijn
Er zijn meerdere redenen om deze resultaten met flinke terughoudendheid te interpreteren. Er werden slechts 170 deelnemers behandeld en slechts twee derde kreeg effectief het middel. Met zo’n kleine groep is de kans op toevalsbevindingen aanzienlijk.
Nog belangrijker: de deelnemers werden gediagnosticeerd op basis van klinische criteria uit 2011, zonder gebruik van biomarkers zoals amyloïd-PET-scans of hersenvochtonderzoek. De studie erkent dit zelf als beperking. Dit betekent dat een deel van de deelnemers mogelijk helemaal geen alzheimer had, maar een andere vorm van dementie. Als het middel alleen werkt bij “echte” alzheimer, vertroebelt dit de resultaten. En als deelnemers een andere, mogelijk agressievere vorm van dementie hadden, zou de placebogroep sneller achteruitgaan dan je bij alzheimer verwacht. Dat zou het verschil met de behandelgroep kunstmatig vergroten en precies dat patroon zien we terug in de data: de 4 punten verslechtering in de placebogroep over 48 weken ligt aan de hoge kant vergeleken met wat in grote internationale trials gebruikelijk is.
De sponsor van de studie is bovendien ook ontwikkelaar, fabrikant en data-analist. Het CIM ontwierp de studie, leverde het middel, analyseerde de data en hielp bij het schrijven van het manuscript. Vier van de auteurs zijn werknemers van het CIM. Eén auteur is medehouder van het patent op het middel. Dit is geen ongebruikelijk model in de farmaceutische wereld, maar het ontbreken van onafhankelijke data-analyse is een rode vlag bij resultaten die zo opvallend positief zijn.
Tot op heden is de ATHENEA-trial dan ook de enige gerandomiseerde studie die deze resultaten laat zien. Er is geen enkele onafhankelijke groep in de wereld die deze bevindingen heeft kunnen bevestigen.
Het verschil van 7–8 punten op de ADAS-Cog11 is echt uitzonderlijk groot voor een alzheimerbehandeling. In decennia van alzheimeronderzoek is een dergelijk effect vrijwel nooit gerepliceerd. Bij ervaren onderzoekers zet juist zo’n groot effect de alarmbellen aan: het kan wijzen op een methodologisch probleem, een ongelukkige randomisatie of een artefact van de kleine steekproef.
Ten slotte is er geen effect op hersenvolume. Het hippocampale volume (een gevoelige marker voor neurodegeneratie) nam in alle drie de groepen even sterk af (ongeveer −3,3 procent). Als het middel daadwerkelijk de ziekte remt, zou je hier enig verschil verwachten. De onderzoekers schrijven het gebrek aan verschil toe aan de beperkte groepsgrootte, maar het roept vragen op.
De follow-up-studie: nog zwakker bewijs
In 2025 publiceerden grotendeels dezelfde onderzoekers een observationele vervolgstudie tot 96 weken. De resultaten leken opnieuw positief: patiënten die neuroEPO plus bleven gebruiken, stabiliseerden, terwijl onbehandelde patiënten achteruitgingen.
Maar dit was geen gerandomiseerde studie meer. Na afloop van de ATHENEA-trial kozen patiënten (of hun verzorgers) zelf of ze de behandeling wilden voortzetten. De groepen zijn dus niet vergelijkbaar. Patiënten die ervoor kiezen om door te gaan met een behandeling verschillen waarschijnlijk op allerlei manieren van patiënten die stoppen: ze zijn mogelijk gezonder, meer gemotiveerd, of hebben betere mantelzorg. Dit heet selectiebias en het maakt de resultaten van deze studie minder geschikt als bewijs voor werkzaamheid.
De belangenverstrengeling is bij de follow-up bovendien nog groter: zeven van de negen auteurs zijn CIM-werknemers.
Wat er wél klopt aan Pikers verhaal
Het is belangrijk om eerlijk te zijn: NeuralCIM is geen kwakzalverij. Het is een middel met een wetenschappelijk onderbouwde theoretische werking (EPO heeft aangetoonde neurobeschermende eigenschappen in diermodellen). Cuba heeft bovendien een sterke traditie in biotechnologie en vaccinontwikkeling.
Ook het punt over het embargo is niet uit de lucht gegrepen. Het embargo maakt het voor buitenlandse onderzoeksgroepen moeilijker om het middel onafhankelijk te testen. Dat is een reëel probleem. Maar het betekent niet dat het middel daarom bewezen werkzaam is; het betekent simpelweg dat we het nog niet weten.
De bewering dat Cuba een “werkende behandeling” voor alzheimer heeft, is dus veel te kort door de bocht. Wat Cuba heeft is een veelbelovend experimenteel middel dat in één (kleine) studie positieve resultaten liet zien, uitgevoerd en geanalyseerd door de ontwikkelaar zelf, zonder onafhankelijke replicatie en met effectgroottes die de wenkbrauwen doen fronsen van iedereen die het alzheimerveld kent.
De Cubaanse onderzoekers zelf zijn overigens voorzichtiger dan Piker. De conclusie van hun eigen studie luidt: “Er is behoefte aan grotere onderzoeken om de werkzaamheid en veiligheid van neuroEPO plus bij de ziekte van Alzheimer vast te stellen.” Er loopt inmiddels een fase 3-trial die NeuralCIM vergelijkt met donepezil (een bestaand goedgekeurd middel) en deze keer mét moleculaire diagnostiek. Dat is de studie die het verschil moet maken.
De les: influencers zijn geen wetenschapsjournalisten
Piker is niet de enige die dit soort claims verspreidt, maar hij is met miljoenen volgers wel een van de meest zichtbare. Hij is een entertainer en politiek commentator met een duidelijke ideologische agenda en is onder meer een uitgesproken verdediger van het Cubaanse systeem. Dat is zijn goed recht, maar het maakt hem geen betrouwbare bron voor wetenschappelijke claims.
Influencers vertalen complexe wetenschap naar een simpele, emotioneel krachtige boodschap voor miljoenen volgers. Nuance en de standaard wetenschappelijke voorbehouden verdwijnen in dat proces.
Voor iedereen die een naaste heeft met alzheimer (en dat zijn er velen) is zo’n boodschap wreed in zijn onvolledigheid. Ze wekt hoop die (nog) niet onderbouwd is en ze voedt een narratief waarin de wetenschap eenvoudig is en alleen die vermaledijde politiek in de weg staat. De werkelijkheid is dat alzheimer een van de moeilijkst te behandelen ziektes ter wereld blijft, ongeacht welk land het probeert.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Wat long covid en alzheimer gemeen hebben en Kunnen een paar duizend stappen per dag het verschil maken in de strijd tegen Alzheimer?. Of lees dit artikel: Mammografie dient dubbel doel: ook kans op hartziekten op te zien.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
