Shiftwerkers hebben een hogere kans op nierstenen dan mensen met een regulier dagrooster – vooral als ze ’s nachts werken.
Een nieuw onderzoek in Mayo Clinic Proceedings laat zien dat het risico bij ploegendienst gemiddeld zo’n 15 procent hoger ligt, met name bij jongere werknemers en mensen met relatief weinig fysiek werk. Vooral nachtwerk springt eruit als de meest risicovolle vorm. De studie wijst erop dat leefstijl—zoals BMI, slaap, roken en vochtinname—een deel van de relatie verklaart.
Biobank
De onderzoekers gebruikten gegevens van meer dan 220.000 deelnemers uit de UK Biobank en volgden hen over een gemiddelde periode van 13,7 jaar. Ze bekeken niet alleen of iemand ploegendienst draaide, maar ook het type, de frequentie en de duur.
Vervolgens koppelden ze dit aan hoe vaak nierstenen voorkwamen bij de onderzochte groep en voerden ze zogeheten mediation-analyses uit. Ze deden dit om te toetsen in hoeverre leefstijlfactoren de relatie tussen ploegendienst en nierstenen mediëren. “Dit is de eerste studie die uitgebreid bekijkt hoe verschillende patronen van ploegendienst bijdragen aan het risico op nierstenen,” zegt hoofdonderzoeker Yin Yang van Sun Yat-sen University. “We vonden dat ploegendienst samenhangt met een hoger risico op niersteenevents; een verband dat deels wordt verklaard door meerdere leefstijlfactoren, waaronder roken, slaap, vochtinname en BMI.”
Opvallend is dat deelnemers met een langere geschiedenis van ploegendienst juist een iets lager risico leken te hebben op het krijgen van nierstenen. De onderzoekers wijzen op een mogelijk ‘healthy worker-effect’—waarbij werknemers na verloop van tijd aanpassingen doorvoeren die ze uiteindelijk gezonder houden. Volgens het team vraagt dat om vervolgonderzoek om de onderliggende mechanismen beter te begrijpen.
Circadiaan ritme
Het onderzoek benadrukt ook vooral het risico dat ploegendienst kan hebben op het circadiaan ritme: onze biologische klok die vrijwel alle fysiologische processen aanstuurt, van hormonen tot metabole routes. “Een centraal effect van ploegendienst is de verstoring van circadiane ritmes,” schrijft teamlid Felix Knauf. “Hoe gezond we zijn wordt voor een groot deel bepaald door fysiologische systemen die door de biologische klok worden gereguleerd. Dat geldt ook voor systemen die de vorming van nierstenen kunnen voorkomen.” Met andere woorden: verstoring van het dag-nachtritme kan subtiel ingrijpen op de vocht- en zoutregulatie, wat de kans op kristalvorming in de nier vergroot. Knauf wijst bovendien op de klinische impact: “Nierstenen kunnen asymptomatisch zijn of acute complicaties veroorzaken, vooral pijn die zo ernstig kan zijn dat ziekenhuisopname nodig is.”
Nierstenen komen wereldwijd veel voor en zijn grotendeels te voorkomen. Geschat wordt dat, afhankelijk van de regio, ongeveer 1 tot 13 procent van de bevolking last heeft van nierstenen. Het krijgen van nierstenen hangt samen met een verhoogd risico op cardiovasculaire aandoeningen, chronische nierschade en zelfs nierfalen. Dat maakt elke extra risicofactor—zoals ploegendienst—relevant voor de volksgezondheid, zeker omdat onregelmatige roosters wereldwijd veel voor kunnen komen. De nieuwe studie benadrukt dat pogingen tot preventie niet alleen bij de huisarts of uroloog thuishoren, maar ook op de werkvloer.
Werkrooster
Volgens Yang is er voor werkgevers en werknemers winst te boeken met gerichte leefstijlondersteuning voor shiftwerkers. “Onze bevindingen komen op een moment dat de impact van ploegendienst op urologische gezondheid wereldwijd urgent is,” zegt Yang. “Het ondersteunen van gezonde leefgewoonten bij shiftwerkers kan betekenisvol bijdragen aan hun urologische gezondheid. Werkplekprogramma’s kunnen het belang benadrukken van gewichtsbeheersing, voldoende vochtinname, gezonde slaapgewoonten, minder sedentair gedrag en stoppen met roken.”
Het team wijst er ook op dat meer flexibiliteit in werkroosters kan helpen om circadiane verstoringen te beperken en zo het risico op nierstenen mogelijk te verlagen. De kern is in ieder geval helder: ploegendienst—en vooral nachtwerk—gaat gepaard met een meetbaar hoger risico op nierstenen, deels via beïnvloedbare leefstijlfactoren. Dat biedt aangrijpingspunten voor preventie, van waterfles tot werkrooster.
