Duizenden zwangere vrouwen slikken het dagelijks tegen hoofdpijn of koorts: paracetamol. Nu blijkt uit nieuw Deens onderzoek dat het middel mogelijk invloed heeft op de vruchtbaarheid van hun ongeboren dochters. Wetenschappers stuitten op kleinere eierstokfollikels, minder eicellen en lagere hormoonspiegels bij baby’s van drie maanden oud.
Wel benadrukken ze dat het om een observationele studie gaat, een direct oorzakelijk verband is hiermee niet aangetoond. Vrouwen hoeven volgens hen niet in paniek te raken. Er is verder, langlopend onderzoek nodig om de resultaten te kunnen bevestigen.
Langlopend onderzoek
Het hele vruchtbare leven van een vrouw wordt al bepaald in de baarmoeder. Meisjes worden geboren met alle onrijpe eicellen die ze ooit zullen hebben. Die voorraad slinkt vervolgens langzaam tot aan de overgang. Paracetamol is het meest gebruikte medicijn tijdens de zwangerschap, maar tot nu toe was onbekend of blootstelling aan de pijnstiller in de baarmoeder ook bij mensen de eicelvoorraad aantast. Bij proefdieren was dit al wel aangetoond.
Om dat uit te zoeken, is de Copenhagen Analgesic Study (COPANA) opgezet, een langlopend onderzoek dat liep van maart 2020 tot november 2022. In totaal zijn 3425 gezonde zwangere vrouwen uitgenodigd om mee te doen. Daarvan schreven 685 vrouwen zich in het eerste trimester in en werden uiteindelijk 302 dochters onderzocht, die 3 maanden oud waren.
Urinemonsters
De moeders hielden om de twee weken bij hoeveel paracetamol ze innamen en gaven urinemonsters af in het eerste trimester. Na analyse in het lab kwam daar een paracetamolgehalte uit rollen. De meisjes zijn ingedeeld op basis van het moment van hun eerste blootstelling: vroeg in de zwangerschap (vóór 17 weken; 92 baby’s) of later (vanaf 17 weken; 67 baby’s). Deze twee groepen zijn vergeleken met een controlegroep van 143 baby’s die niet aan paracetamol waren blootgesteld.
Daarnaast keken de onderzoekers naar een aparte groep van 1210 meisjes uit de Copenhagen Mother-Child Cohort, die van baby tot puber zijn gevolgd en van wie de moeders hebben aangegeven of ze in het derde trimester paracetamol hebben gebruikt. Deze cohort loopt al sinds 1996 en bevat zwangere vrouwen van drie universitaire ziekenhuizen in Kopenhagen.
Leestip: Het maakt meer uit hoe rijk je ouders zijn dan of ze roken tijdens de zwangerschap
40 procent kleiner eierstokvolume
“Bij 3 maanden oude baby’s die tijdens de zwangerschap aan paracetamol zijn blootgesteld, zien we gemiddeld 40 procent kleinere eierstokken”, vertelt hoofdonderzoeker Margit Bistrup Fischer van het Rigshospitalet. “Ook hebben ze gemiddeld een 13 procent kleinere baarmoeder en 23 procent minder eierstokfollikels. De meisjes die vroeg in de zwangerschap zijn blootgesteld, hadden bovendien lagere niveaus van het anti-Müller-hormoon (AMH), een erkende marker voor de eicelvoorraad.”
De resultaten worden gesteund door de onafhankelijke groep meisjes die tot in de puberteit is gevolgd. Ook daar is blootstelling aan paracetamol in de baarmoeder gelinkt aan een kleinere baarmoeder tijdens de puberteit en kleinere eierstokken tijdens de adolescentie.
‘Vrouwen hoeven niet ongerust te zijn’
Toch waarschuwt Fischer voor te snelle conclusies. “Dierstudies hebben aangetoond dat een verstoorde vorming van eierstokfollikels kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid en een eerdere veroudering van de voortplantingsorganen. Of de verschillen die wij zagen ook gevolgen hebben voor de vruchtbaarheid en leeftijd van de overgang bij mensen, is nog onbekend en vraagt om een langdurige vervolgstudie.”
Ze benadrukt dat individuele vrouwen zich geen zorgen hoeven te maken. “Vrouwen die tijdens de zwangerschap paracetamol hebben gebruikt, hoeven door onze bevindingen niet ongerust te zijn. Ons onderzoek keek naar verbanden op populatieniveau en kan geen uitspraken doen over de uitkomst voor een individuele vrouw of haar kind. Veel vrouwen die paracetamol gebruikten, kregen dochters met eierstokwaarden die vergelijkbaar waren met die van dochters van vrouwen die geen paracetamol gebruikten.”
Paracetamol blijft eerste keus
Volgens Fischer moeten beslissingen over pijnbestrijding tijdens de zwangerschap altijd op maat worden gemaakt, in overleg met een zorgverlener. “Onze bevindingen mogen vrouwen dus niet ontmoedigen om paracetamol te gebruiken wanneer dat medisch nodig is. We pleiten voor een weloverwogen gesprek over wanneer medicatie nodig is en wanneer alternatieven overwogen kunnen worden. De huidige richtlijnen in Europa en het Verenigd Koninkrijk blijven paracetamol aanraden als eerste keus bij pijn en koorts tijdens de zwangerschap. Onbehandelde aandoeningen zoals hoge koorts of hevige pijn vormen namelijk zelf ook een risico voor zowel moeder als foetus.”
De moeders in het onderzoek gebruikten relatief lage doses paracetamol. Niemand overschreed de aanbevolen maximale dagdosis van 4.000 milligram. De meesten namen het middel voor hoofdpijn of spier- en gewrichtspijn, niet voor ernstige ziekte. “In sommige van deze situaties kunnen andere adviezen zoals rust, voldoende drinken, fysiotherapie, beweging of warmtebehandeling voldoende zijn, mits vrouwen goede begeleiding krijgen”, aldus Fischer.
Richtlijnen herzien
In een begeleidend commentaar bij de studie schrijft professor Christian De Geyter, hoofd van de afdeling Reproductieve Geneeskunde en Gynaecologische Endocrinologie van het Universitair Ziekenhuis Basel, in stevige bewoordingen: “Het immense belang van de bevindingen van Fischer en collega’s kan niet genoeg worden benadrukt.”
Hij vervolgt: “Zowel de duur van het gebruik als de toegediende dosis moeten worden meegewogen, een basisprincipe binnen de toxicologie. Maar de studie wijst op een duidelijk effect en sluit goed aan bij het reeds gepubliceerde dieronderzoek. De aanbevelingen voor paracetamolgebruik tijdens de zwangerschap moeten nu worden herzien.”
Hij benadrukt het belang van vervolgonderzoek dat doorloopt tot in de volwassenheid en tot aan de overgang. “De aandacht die deze studie zowel onder professionals als het brede publiek zal genereren, zet hopelijk aan tot een langdurige vervolgstudie van de blootgestelde groep”, besluit De Geyter.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
