Nieuw onderzoek onthult dat wilde chimpansees wanneer ze ouder worden hun gereedschap vaak aan de wilgen hangen.
Dat schrijven onderzoekers in het blad eLife. Ze baseren zich op gegevens van wilde chimpansees die gedurende bijna 20 jaar in een bos in Guinee zijn geobserveerd. Van deze populatie chimpansees is bekend dat ze gereedschappen gebruiken. Het gaat dan bijvoorbeeld om stenen die ze gebruiken om palmnoten op te breken.
Best lastig
Dat met gereedschappen openbreken van palmnoten klinkt misschien vrij eenvoudig, maar dat is het zeker niet. Want het vereist allereerst dat de chimpansees een geschikte steen vinden en vervolgens met die steen een goed gecoördineerde klap aan de palmnoot uitdelen. “Het gebruik van gereedschap is zeldzaam onder dieren, mogelijk omdat het een combinatie van lichamelijke en cognitieve vaardigheden vereist,” stelt onderzoeker Elliot Howard-Spink. “Zoals: plannen, fijne motoriek, het begrijpen van oorzaak-gevolgrelaties en het herkennen van fysieke eigenschappen van voorwerpen in de omgeving. Aangezien veel van deze vermogens kunnen achteruitgaan als organismen ouder worden, zouden het gebruik van gereedschappen en daaraan verbonden gedragingen bij dieren weleens kunnen afnemen op het moment dat zij ouder worden.”
De onderzoeksvraag
Het klinkt logisch. Maar zouden wilde chimpansees naarmate ze ouder worden ook daadwerkelijk minder vaak gereedschappen ter hand nemen? “Tot nu toe was er nog geen systematisch onderzoek gedaan naar hoe veroudering het technologische gedrag van wilde dieren beïnvloedt,” stelt Howard-Spink. Maar gewapend met de in Guinee verzamelde data poogden hij en collega’s daar nu verandering in te brengen. En met succes.
De data
Voor het onderzoek bogen de wetenschappers zich over de gegevens van vijf chimpansees – vier vrouwtjes en één mannetje. Deze chimpansees maakten deel uit van een grotere populatie die door onderzoekers systematisch bestudeerd werden in een soort ‘buitenlaboratorium’. Dit was niet veel meer dan een open plek in het bos waar gedurende meerdere decennia noten en stenen gereedschappen aan de chimpansees beschikbaar werden gesteld. Vervolgens observeerden de onderzoekers wat de chimpansees daarmee deden. De vijf chimpansees die voor dit nieuwe onderzoek gevolgd werden, werden gedurende 17 jaar geobserveerd. Aan het begin van die periode waren de chimpansees naar schatting tussen de 39 en 44 jaar oud. En aan het eind van de periode waren ze dus naar schatting tussen de 56 en 61 jaar oud – hoogbejaard naar chimpansee-maatstaven.
Chimpansee hangt hamer aan de wilgen
Het onderzoek wijst uit dat de chimpansees naarmate ze ouder werden minder vaak naar het buitenlaboratorium togen, wat suggereert dat ze zich ook steeds meer aan het gebruik van gereedschappen en openbreken van noten gingen onttrekken. Wat de onderzoekers verder opviel, is dat chimpansees naarmate ze ouder werden vaak ook meer moeite hadden met het kiezen van een geschikt gereedschap en daar merkbaar meer tijd voor nodig hadden. Ook het gebruik van het gereedschap ging oudere chimpansees vaak minder goed af; zo kostte het ze zichtbaar meer moeite en vaak ook meerdere pogingen om de noten open te krijgen.
Mensen en chimpansees
Het onderzoek laat zien dat wilde chimpansees naarmate ze ouder worden vaak meer moeite krijgen met alledaagse taken die zowel handigheid als denkvermogen vereisen. Het is iets wat ook mensen, naarmate ze ouder worden, vaak niet vreemd is. Daarbij moet echter wel worden opgemerkt dat we bij mensen vaak grote onderlinge verschillen zien; de ene tachtiger is bijvoorbeeld de andere niet. Waar de ene bejaarde nog prima in staat is om zijn alledaagse karweitjes te doen, heeft de andere daar weer veel meer moeite mee. En dat is bij chimpansees niet anders, zo benadrukken de onderzoekers. In hun studie zagen ze weliswaar dat oudere chimpansees door de bank genomen minder vaak en minder goed met gereedschappen overweg konden, maar dat gold zeker niet voor alle chimpansees. Waar de ene ‘bejaarde’ chimpansee duidelijk worstelde met zijn gereedschappen, bleef de andere deze tot op hoge leeftijd schijnbaar moeiteloos inzetten om palmnoten te kraken.
Vervolgonderzoek moet uitwijzen wat er nu precies voor zorgt dat de ene chimpansee tot op hoge leeftijd heel efficiënt in staat blijft om gereedschappen te gebruiken, terwijl de andere chimpansees daar niet in slaagt. “De vraag is of de mate van handigheid die chimpansees op jonge leeftijd bereiken en de hoeveelheid oefening misschien bepaalt hoe goed dit soort gedrag op latere leeftijd behouden blijft,” stelt onderzoeker Dora Biro. Ook is meer onderzoek nodig om te achterhalen wat er nu precies voor zorgt dat chimpansees op latere leeftijd minder (efficiënt) met gereedschappen omgaan.
