Ter ere van zijn 155ste geboortedag vandaag blikt dit artikel terug op het uitzonderlijke leven en werk van Orville Wright, de bevlogen pionier die samen met zijn broer Wilbur de mensheid voorgoed leerde vliegen en daarmee een nieuw tijdperk inluidde.
Het was een kille decemberochtend in 1903. De wind blies met 43 kilometer per uur over de zandduinen van Kill Devil Hills, bij het dorpje Kitty Hawk in North Carolina, V.S.. Twee broers uit Ohio, gekleed in nette jasjes en stropdassen, stonden klaar voor wat de geschiedenis zou ingaan als de eerste bemenste, gemotoriseerde en gecontroleerde vlucht met een zwaarder-dan-lucht vliegtoestel. Orville Wright lag op de onderste vleugel van hun zelfgebouwde vliegtuig, terwijl Wilbur ernaast rende om de vleugel te stabiliseren. Om 10.35 uur werd de remkabel losgelaten.
De geboorte van de luchtvaart
Het toestel, de Wright Flyer, rolde over een houten rail en steeg op. De vlucht duurde slechts twaalf seconden en overbrugde een afstand van zo’n 36,5 meter, met een gemiddelde snelheid van 11 kilometer per uur ten opzichte van de grond. Het is een afstand die tegenwoordig binnen de lengte van een modern passagiersvliegtuig past. Toch was het een mijlpaal: voor het eerst steeg een bemenst, gemotoriseerd aangedreven toestel onder eigen kracht op, bleef onder controle en landde op een punt dat even hoog was als het startpunt. Een lid van de lokale reddingsbrigade, John Daniels, legde het historische moment vast met een camera, nadat de broers hem hadden gevraagd de sluiter op het juiste moment over te halen. De foto, met Orville in de lucht en Wilbur ernaast, is wereldberoemd geworden.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Bevlogen fietsenmakers
Het succes was het resultaat van jaren van ontwikkeling en voorbereiding. De broers, die een fietsenwinkel in Dayton runden, hadden al in 1899 een vlieger gebouwd om hun theorie over ‘vleugelverdraaiing’ te testen. Dit systeem stelde de piloot in staat om het toestel te doen rollen en de koers te bepalen, sturen dus; een cruciaal concept dat hen onderscheidde van andere pioniers. Teleurgesteld over de dan nog weinig beschikbare kennis over vleugels en aerodynamica om een vliegtuig te kunnen bouwen, bouwden ze in 1901 een eigen windtunnel en testten ze meer dan tweehonderd verschillende vleugelprofielen. De daarmee verkregen inzichten gebruikten ze voor hun zweefvliegtuigen uit 1900 tot en met 1902.
In 1902 maakten de gebroeders al meer dan zevenhonderd geslaagde zweefvluchten op Kitty Hawk, waarmee ze hun stuurvaardigheden en techniek erachter verder perfectioneerden. Het laatste ontbrekende puzzelstuk, een krachtbron, bouwden ze zelf met hulp van hun werknemer en monteur Charles Taylor: een lichte, 12-pk benzinemotor.
De start van een nieuw tijdperk
Na de vierde en laatste vlucht van die dag, waarbij Wilbur 259 meter in 59 seconden aflegde, werd het toestel door een windvlaag gegrepen en over de kop geslagen. De Wright Flyer was zwaar beschadigd, maar de gebroeders hadden hun doel bereikt. Een simpel telegram aan hun vader, bisschop Milton Wright, vatte het ongelooflijke nieuws samen: ‘Success four flights Thursday morning…’.
Vanuit deze bescheiden start groeide een revolutie in transport en oorlogsvoering. Binnen een generatie verving het vliegdekschip het slagschip als belangrijkste oorlogsschip. En slechts 65 jaar later, in 1969, zetten mensen voet op de maan. De Apollo 14-astronauten doopten hun maanlander ter ere van de broers ‘Kitty Hawk’. Orville Wright, die zijn broer Wilbur in 1912 verloor, zou nog tot 1948 leven en de opkomst van de straaljagers meemaken.
Waren de gebroeders Wright wel écht de eersten?
Hoewel de geschiedenisboeken de gebroeders Wright als eersten aanwijzen, zijn er door de jaren heen meerdere claims geweest die die status betwisten. Zo beweerden de Fransman Clément Ader (1897), de Duits-Amerikaan Gustave Weisskopf of Whitehead (1901-1903), de Amerikaan Samuel Pierpont Langley (1903) en de Braziliaan Alberto Santos-Dumont (1901-1906) dat zíj de allereerste succesvolle bemenste, gemotoriseerde vlucht maakten. De discussie draait vaak om definities: wat telt als een ‘gecontroleerde’, ‘aanhoudende’ vlucht? En was een katapult of startbaan toegestaan, zoals de Wrights die gebruikten bij hun latere demonstraties?
Het Smithsonian Institution, dat het originele vliegtuig van de Wrights tentoonstelt, erkent hen officieel als dé eersten, maar die erkenning kent een beladen geschiedenis. Het instituut had namelijk decennialang een contract met de nalatenschap van Orville Wright, waarin stond dat het de primeur voor de broers moest claimen, op straffe van verlies van het historische toestel. Hoewel de meeste luchtvaarthistorici de Wrights als eersten beschouwen vanwege hun systematische aanpak, stuurvermogen en de uitgebreide documentatie van hun kunnen, waaronder fotografie en film, blijft de discussie over ‘wie was nu écht de eerste?’ tot op de dag van vandaag onder liefhebbers en in sommige landen, zoals Brazilië en Duitsland, opleven.
Een erfenis die nog altijd doorwerkt
Wat de gebroeders Wright op 17 december 1903 lieten zien, was meer dan een technisch hoogstandje. Ze toonden aan dat een logische, systematische aanpak en het vertrouwen in eigen kunnen de sleutel zijn tot het onmogelijke. In de twaalf seconden dat de Wright Flyer boven de duinen hing, werd de eeuwenoude droom van de mens om te vliegen werkelijkheid. De foto die John Daniels die dag maakte, is niet zomaar een plaatje; het is het visuele bewijs van een omslagpunt in de menselijke geschiedenis.
Orville en Wilbur Wright, twee fietsenmakers, openden het luchtruim voor iedereen. Het Amerikaanse Congres erkende dit door in 1939, op initiatief van president Franklin Delano Roosevelt, 19 augustus, de geboortedag van Orville, uit te roepen tot jaarlijkse ‘National Aviation Day‘, maar ook voor Scientias bij dit wezenlijke stuk luchtvaart- en ruimtevaartgeschiedenis stil te staan vandaag. Een dag waarop men jaarlijks stilstaat bij de durf, doorzettingsvermogen en bevlogenheid van twee broers die de mensheid leerden vliegen.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
_(cropped).jpg){kind=link}
