Wist je dat orang-oetans net zo dol zijn op een middagdutje als wij na een korte nacht? En geloof het of niet: de redenen waarom ze ’s nachts minder slapen, lijken verrassend veel op die van ons.
Orang-oetans bouwen elke avond een nieuw nest hoog in de bomen, een soort natuurlijke hangmat van takken en bladeren. Maar hoe weet je of ze slapen als je ze vanaf de grond amper ziet? Caroline Schuppli, een van de auteurs van een nieuwe studie waarin het gedrag van de dieren wordt bestudeerd, legt het aan Scientias.n uit: “Wanneer orang-oetans in hun nesten liggen, zijn ze voor ons waarnemers op de grond meestal amper zichtbaar. In het beste geval zien we een hand of voet hangen, maar vaak is het niet meer dan een paar plukjes vacht. Omdat die beperkte zichtbaarheid het onmogelijk maakt om direct te zien wanneer ze slapen, gebruikten we hun ‘slaapperiode’ — de tijd dat ze roerloos in het nest blijven — als indicatie voor slaap.”
Die ‘slaapperiode’ is dus de tijd waarin ze geen vin verroeren. Onderzoek bij orang-oetans in dierentuinen en wilde bavianen laat zien dat dit een goede manier is om te schatten hoe lang ze echt slapen. Zo konden Schuppli en haar team toch gegevens verzamelen over de nachtrust van 53 orang-oetans op het Indonesische eiland Sumatra, zonder ze te storen in hun boomtopbedden.
Waarom slapen orang-oetans soms slecht?
Net als wij hebben orang-oetans nachten waarin ze niet genoeg slaap krijgen. Maar wat houdt hen wakker? Schuppli vertelt: “We ontdekten dat sociale interactie met andere orang-oetans ’s nachts, meer verplaatsingen overdag en koudere nachten allemaal samenhingen met minder nachtrust. Vooral de sociale effecten zijn herkenbaar — net als mensen slapen orang-oetans minder als ze de avond in gezelschap hebben doorgebracht. Veel van ons gaan ook later naar bed als er bezoek is!”
Dus een gezellig avondje met andere apen, een lange wandeling door het bos of een frisse nacht kan hun slaap verkorten. Normaal rusten ze bijna dertien uur per nacht, maar dat lukt niet altijd. En net als wij zoeken ze een oplossing: een dutje overdag.
Dutjes om bij te tanken
Na een korte nacht nemen orang-oetans het er dus van: ze doen een dutje om bij te tanken. Schuppli legt uit hoe dat werkt: “We zagen dat voor elk uur slaapverlies ’s nachts, de duur van het dutje overdag met ongeveer 12 procent toenam — dat komt neer op gemiddeld zo’n tien minuten extra slaap overdag. We gebruikten de slaapperiode van de orang-oetans — de tijd die ze roerloos in hun nest doorbrachten — als maatstaf voor zowel hun nachtelijke als hun dagelijkse rust.”
Op 41 procent van de dagen zagen de onderzoekers de apen dutten, met een gemiddelde van 76 minuten per dag. En daarvoor maken ze speciale dagnesten. “Dagnesten zijn kleiner en eenvoudiger dan nachtnesten, waarschijnlijk omdat ze slechts voor korte periodes overdag gebruikt worden en dus niet dezelfde eisen stellen op vlak van stabiliteit, comfort of warmte-isolatie”, zegt Schuppli. Toch zijn deze simpele nesten beter dan even op een tak liggen, wat andere orang-oetans vaak doen.
Apen met een rijke cultuur
De orang-oetans op deze locatie, in Suaq, zijn niet zomaar apen. Ze staan bekend om hun slimme gedrag, zoals het gebruik van gereedschap, en een cultuur die ze van generatie op generatie doorgeven. Hoewel het moeilijk is om een oorzakelijk verband vast te stellen, zouden deze twee eigenschappen wel eens met elkaar te maken kunnen hebben, zegt Schuppli. “Het is goed mogelijk dat de opmerkelijke gedragscomplexiteit van de Suaq-orang-oetans samenhangt met hun gebruik van dagnesten. Maar om die hypothese echt te kunnen testen, zouden we het gedrag en de slaappatronen van een groot aantal orang-oetanpopulaties moeten vergelijken.”
Wat dit ons vertelt over slaap
Dit onderzoek is niet alleen leuk om te lezen. Het laat ook zien hoe belangrijk slaap is, niet alleen voor orang-oetans maar ook voor ons. Schuppli hoopt dat we er meer van leren: “Door slaap te bestuderen in het wild, binnen de sociale en ecologische context waarin het gedrag zich heeft ontwikkeld, hopen we een dieper inzicht te krijgen in de evolutionaire oorsprong van slaap en in de uiteindelijke én directe functies die slaap vervult.”
