Het gaat wereldwijd opvallend slecht met landslakken op eilanden. Een nieuw onderzoek laat zien dat vooral op vulkanische eilanden veel soorten uitsterven.
Het onderzoek verscheen in het blad Philosophical Transactions of the Royal Society B en kijkt wereldwijd naar hoeveel landslakken er nog rondkruipen op eilanden. Hoofdonderzoeker Robert Cowie van de University of Hawaï at Mānoa en zijn Franse teamleden Philippe Bouchet en Benoît Fontaine leggen tijdens het onderzoek extra nadruk op Hawaï en andere eilanden in de Stille Oceaan, omdat daar inmiddels de meeste soorten landslaksoorten zijn verdwenen.
Schelpenbank
Volgens het team wordt er door wetenschappers niet veel aandacht geschonken aan landslakken. Daardoor is de informatie over hun beschermingsstatus vaak verouderd. Op papier lijken sommige soorten daardoor misschien nog te bestaan, terwijl ze in het veld al lang niet meer gevonden worden. Daarom heeft het team zich vooral gericht op het bestuderen van gevonden slakkenschelpen.
Als een landslak overlijdt laten ze in veel gevallen een schelp achter. Zo’n schelp kan na de dood van het dier nog honderden jaren op of in de bodem blijven liggen. Dat vormt een soort van natuurlijke ‘schelpenbank’. Door die schelpen te bestuderen kunnen wetenschappers soorten herkennen die al uitstierven voordat iemand ze ooit officieel beschreef. Een bekend voorbeeld komt uit de Gambiereilanden in Frans-Polynesië, waar een verrassend rijke groep landslakken zichtbaar werd dankzij achtergebleven schelpen. Zonder dat bodemarchief hadden we nooit geweten dat ze bestonden.
Hawaïaanse slakken
Zo zijn er veel vulkanische eilanden te noemen die vroeger een extreem diverse slakkencollectie hadden, met soms wel honderden soorten die nergens anders leefden. Zelfs kleine eilanden konden 50 tot 100 unieke soorten hebben. Hawaï is daarbij een van de duidelijkste voorbeelden. “De Hawaïaanse eilanden waren ooit het thuis van minstens 750 bekende soorten,” zegt Cowie. “Bijna allemaal kwamen ze nergens anders op aarde voor.”
Hoeveel er nog over zijn is moeilijk te zeggen, maar de schattingen zijn somber: waarschijnlijk leeft nog maar 10 tot 35 procent van de oorspronkelijke soorten. Cowie: “Van die spectaculaire diversiteit is nog maar een klein deel over. Dat is maar een fractie van het unieke, inheemse erfgoed van Hawaï.” Onder de verdwenen soorten zitten ook bekende en opvallend mooie boomslakken, die ooit symbool stonden voor de natuur op de eilanden.
Menselijk handelen
Het onderzoek wijst op een patroon dat vaak voorkomt nadat mensen op een eiland zijn aangekomen. Eerst volgt ontbossing en het veranderen van het landschap. Daarna komen vaak dieren en andere soorten mee die er van nature niet thuishoren. Soms gaat het daarbij om soorten die ‘per ongeluk’ zijn meegereisd, zoals ratten. Maar niet altijd: soms werden invasieve soorten opzettelijk geïntroduceerd.
Cowie noemt als voorbeeld de rosy wolf snail en de Nieuw-Guineese platworm (Platydemus manokwari), allebei soorten die op slakken jagen. “Die indringers zijn waarschijnlijk de directe oorzaak geweest van veel uitstervingen,” zegt Cowie, “ze waren de genadeklap die kwam nadat het enorme habitatverlies het uitstervingsproces op gang had gebracht.”
Verzamelwoede
Ook menselijke verzamelwoede kan soms een rol spelen: schelpen van mooie soorten werden vaak gebruikt ter versiering, bijvoorbeeld op hoeden. De auteurs merken daarnaast op dat klimaatverandering nu nog niet de grootste directe oorzaak is. Echter verwachten ze wel dat dit in de toekomst kan veranderen voor soorten in koele berggebieden, waar het leefgebied kan verdwijnen door opwarming.
Toch is het niet alleen slecht nieuws. Cowie wijst erop dat er op verschillende plekken al heel actief wordt gewerkt aan het beschermen van slakkensoorten, onder andere op Hawaï, de Genootschapseilanden, de Bonin-eilanden (Japan), Bermuda, de Ilhas Desertas en de Mascarenen in de Indische Oceaan. Echter is het effectief beschermen van dieren in het wild lastig zolang invasieve roofdieren aanwezig zijn. Daarom zetten onderzoekers en natuurbeschermers in die gebieden ook in op kweekprogramma’s. Die houden soorten in leven die anders waarschijnlijk snel zouden verdwijnen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Fossiele reuzenslak geeft blik op het klimaat van de verre toekomst en Ernstig bedreigde landslak legt een ei – via zijn nek (en ja, daar zijn beelden van) . Of lees dit artikel: Heel bijzondere evolutie in realtime: slakken transformeren razendsnel tot nieuw type .
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
