Koeien zijn niet slim genoeg om gereedschap te gebruiken, toch? In een Oostenrijkse alpenweide bewijst de slimme koe Veronika het tegenovergestelde. Ze heeft namelijk met verve een houten borstel als multifunctioneel hulpmiddel ingezet.
We hebben de cognitieve vaardigheden van koeien jarenlang onderschat. Maak kennis met Veronika, de Zwitserse bruine koe uit Oostenrijk die ons beeld van runderen voorgoed verandert en waar wetenschappers van de Universiteit voor Diergeneeskunde in Wenen maar niet over uitgepraat raken. Veronika leeft geen doorsnee koeienleven. Ze wordt niet gehouden voor melk of vlees, maar als gezelschapsdier door de biologische boer en bakker Witgar Wiegele. Hij beschouwt haar als onderdeel van zijn familie. Al meer dan tien jaar geleden merkte hij iets opmerkelijks op aan Veronika. Af en toe pakte ze een stok op om zichzelf te krabben. Het verhaal kreeg een wetenschappelijke wending toen het gedrag op video werd vastgelegd en gedeeld met cognitief bioloog Alice Auersperg. “Toen ik de beelden zag, wist ik meteen: dit is geen toeval”, zegt ze. “Dit is echt gereedschapsgebruik bij een diersoort die we zelden serieus nemen op cognitief gebied.”
Lekker borstelen
Auersperg en collega Antonio Osuna-Mascaró reisden af naar het platteland, waar Veronika zorgeloos aan het grazen was, om haar gedrag systematisch te testen. Ze legden een borstel met aan één kant haren en aan de andere kant een gladde steel op de grond, telkens in een andere positie. Vervolgens observeerden ze nauwkeurig welk deel van het gereedschap Veronika gebruikte en welk lichaamsdeel ze wilde krabben. Haar gedrag bleek opvallend consistent. Voor brede, stevige plekken zoals haar rug koos Veronika bijna altijd de borstelkop met haren. Voor gevoelige delen van haar onderlichaam koos ze juist de gladde steel. Ook haar bewegingen paste ze aan: krachtig en grof bij de rug, langzaam en gecontroleerd bij kwetsbare zones. “Dit is echt flexibel gereedschapsgebruik”, vertelt Osuna-Mascaró. “Ze gebruikt verschillende onderdelen van hetzelfde object voor verschillende doelen en past haar techniek aan, afhankelijk van wat ze wil bereiken.”
Zeldzaam talent in het dierenrijk
Gereedschapsgebruik wordt gedefinieerd als het manipuleren van een extern object om via mechanische middelen een doel te bereiken. Veronika voldoet ruimschoots aan die definitie, ze gaat zelfs nog een stap verder. Het gaat hier om zogenoemd multifunctioneel gereedschapsgebruik, iets wat behalve bij de mens tot nu toe alleen overtuigend is aangetoond bij chimpansees.
Dat Veronika het gereedschap op haar eigen lichaam gebruikt, maakt het gedrag iets minder complex dan bijvoorbeeld het gebruik van een stok om voedsel binnen te hengelen. Maar eenvoudig is het zeker niet. “Ze moet alles met haar mond doen”, legt Osuna-Mascaró uit. “Het is dan ook extra indrukwekkend hoe ze vooruit lijkt te denken en haar grip en bewegingen aanpast.”
Veel potentie
Waarom zien we dit gedrag dan niet vaker bij koeien? Volgens de onderzoekers ligt dat waarschijnlijk aan de omstandigheden. De meeste koeien worden niet oud, leven in een weinig prikkelende omgeving en krijgen nauwelijks de kans om objecten te onderzoeken en ermee aan de haal te gaan. Veronika had die ruimte wel: ze leidt een lang leven, heeft dagelijks menselijk contact en graast rond in een gevarieerd landschap met allerlei potentiële tools om haar heen. “De echte absurditeit zit niet in het idee van een gereedschap gebruikende koe”, schrijven de onderzoekers, “maar in onze overtuiging dat zoiets onmogelijk zou zijn.”
Beter kijken
Het team hoopt dat hun ontdekking anderen ertoe aanzet beter te kijken naar runderen. “We denken dat het kunstje dat Veronika etaleert ook bij haar soortgenoten voorkomt”, zegt Osuna-Mascaró. Hij doet zelfs een publieke oproep: “Als mensen ooit koeien of stieren doelgericht met stokken of andere voorwerpen bezig zien, horen we dat heel graag.”
Ondertussen is koe Veronika wereldnieuws: bekijk hier een filmpje van de NOS.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hittegolven hebben niet enkel een impact op ons. Ook koeien lijden eronder, en dat betekent minder melk en Koeien die minder boeren laten, het is volgens wetenschappers dé oplossing om de methaanuitstoot te verminderen. Of lees dit artikel: Dit is waarom koeien zo’n stralend gezond gebit hebben (veel beter dan paarden bijvoorbeeld).
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
