Hoe komt het eigenlijk dat de voorouder van de mens op twee voeten rondliep– en niet op handen én voeten zoals normaal is voor zoveel andere apensoorten? Om dit verder uit te zoeken hebben wetenschappers in Tanzania iets gedaan wat we allemaal wel eens doen: aapjes kijken.
Bioloog Rhianna Drummond-Clarke heeft meegewerkt aan het onderzoek. Ze zegt: “Decennialang namen we aan dat bipedalisme ontstond omdat we [door klimaatverandering, red] uit de bomen kwamen en ineens over grote, open savannes moesten lopen. Met ons onderzoek hebben we aangetoond dat het veilig en effectief kunnen navigeren van boomtoppen ook voor semi-grote apensoorten belangrijk kan zijn, zelfs in een open habitat. De aanpassingen die focussen op het kunnen leven in bomen hebben waarschijnlijk een belangrijke rol gespeeld in de vroege evolutie van de mens.” Het onderzoek is gepubliceerd in het blad Frontiers in Ecology and Evolution.
Issa Vallei
Voor het onderzoek is het team van Drummond-Clarke afgereisd naar de Issa Vallei in Tanzania. Dat deden ze niet zomaar: de Issa Vallei is verdeeld in een klein dichtbebost woud rondom rivierbanken en een gedeelte dat veel minder bomen kent. De chimpansees die in de Issa Vallei leven gaan vooral tijdens het droge seizoen naar het gedeelte met minder bebossing om daar eten te zoeken. Drummond-Clarke zegt: “uit ons vorige onderzoek is gebleken dat, vergeleken met chimpansees die in dichte bossen leven, chimpansees in de Issa Vallei net zoveel tijd spenderen in bomen. We wilden onderzoeken of wellicht hun manier van voedselverzameling kon verklaren waarom ze zo onverwacht veel in bomen zitten.”
Tijdens het gedragsonderzoek hebben de biologen vooral gekeken naar volwassen chimpansees in de Issa Vallei tijdens het droge seizoen. Hierbij hebben ze vooral gelet op hoe de apen voedsel verzamelden in bomen en wat ze specifiek aten. Voor de volledigheid is ook het formaat en de vorm van de boom vastgesteld, waarbij vooral is gekeken naar hoeveel takken deze had en hoe lang deze waren. Uit het onderzoek blijkt dat de chimpansees vooral op zoek waren naar fruit, bladeren en bloemen. Deze voedselbronnen bevinden zich vooral aan het eind van takken, waardoor het voor chimpansees extra belangrijk is dat ze goed en veilig kunnen klimmen. Hierbij geldt dat de apen gemiddeld meer tijd spendeerden in grotere bomen en dus meer voedsel te bieden hadden.
Voedsel verzamelen
De grootste vondst van het onderzoek is vooral de manier waarop de apen voedsel verzamelen. Omdat chimpansees vrij groot zijn kunnen vooral dunnere takken een probleem vormen. Om dit op te lossen hangen de meeste chimpansees aan de tak, of ze proberen er overheen te lopen met twee voeten terwijl ze steun zoeken bij andere takken met hun handen. Dit gedrag was in het verleden al vaker waargenomen, maar vooral bij chimpansees die in dichtbeboste gebieden woonden. Het feit dat de chimpansees in de Issa Vallei ook dit gedrag vertonen kan volgens de onderzoekers een belangrijk verschil maken. Drummond-Clarke zegt: “we denken dat onze tweevoetigheid zich door bleef ontwikkelen, zelfs na een shift naar een open leefomgeving. Het zou logisch zijn als onze voorouders ook dit soort gedrag vertoonden.
Belangrijke hint
De resultaten van het onderzoek lossen nog niet het hele vraagstuk rondom het ontstaan van bipedalisme op. Echter vormen ze wel een belangrijke hint. De huidige theorie is dat, in een ver verleden, door klimaatverandering grote bossen omsloegen naar veel vlakkere savannes. Hierdoor werden apensoorten min of meer ‘gedwongen’ om meer op de grond te leven. De onderzoekers wijzen hierbij erop dat de leefomgeving van de chimpansees in de Issa Vallei erg lijkt op die veel vlakkere leefomgeving waar onze vroege voorouders mee te maken kregen. Het feit dat ook chimpansees in de Issa Vallei met twee poten over een tak lopen –en dus niet alleen chimpansees in dichtbeboste gebieden- zou mogelijk een belangrijke ontdekking kunnen zijn.
