President Donald Trump heeft ontwikkelingshulp zo ongeveer wegbezuinigd. Dat blijft niet zonder gevolgen, blijkt uit nieuw onderzoek. Het aantal gewelddadige conflicten is in grote delen van Afrika sterk toegenomen sinds USAID, het Amerikaanse agentschap voor internationale ontwikkeling, is opgeheven.
Volgens econoom Axel Dreher is het echter te eenvoudig om uit de resultaten te concluderen dat meer ontwikkelingshulp automatisch leidt tot minder geweld. In een begeleidend perspectiefstuk waarschuwt hij voor een te directe interpretatie van de bevindingen. “De verleiding is groot om de resultaten te lezen als bewijs dat meer hulp conflicten vermindert”, schrijft Dreher. “Maar dat zou misleidend zijn. Wat de auteurs in kaart brengen, is het effect van een plotselinge en onverwachte verstoring.”
Volgens hem gaat het niet alleen om het verdwijnen van financiële middelen. Een abrupte terugtrekking van hulp stopt ook contracten, personeelsstructuren en inkoopketens. Lokale overheden, organisaties en burgers worden daardoor niet alleen geconfronteerd met schaarste, maar ook met verbroken afspraken en institutionele ontwrichting. De gevolgen van een plotselinge stopzetting kunnen daarom wezenlijk verschillen van die van geleidelijke bezuinigingen.
De gevolgen van bezuinigingen
USAID gold jarenlang als een van de grootste verstrekkers van buitenlandse hulp ter wereld. De organisatie was actief in meer dan honderd landen en ondersteunde programma’s op het gebied van volksgezondheid, landbouw, onderwijs, rampenbestrijding en democratische instituties. Minder dan een week na de inauguratie van de tweede regering-Trump werden echter vergaande bezuinigingen aangekondigd. Daarmee kwam abrupt een einde aan een koers die meer dan zestig jaar een belangrijk onderdeel vormde van het Amerikaanse buitenlandbeleid.
Eerder medisch onderzoek bracht deze bezuinigingen al in verband met zware humanitaire gevolgen, waaronder mogelijk miljoenen extra sterfgevallen. Over de politieke gevolgen van het plotseling wegvallen van buitenlandse hulp bestond echter nog veel onduidelijkheid. Vooral de impact op politieke instabiliteit en verschillende vormen van geweld, zoals gewapende confrontaties, protesten, rellen en aanvallen op burgers, was nog nauwelijks onderzocht.
Toename van conflict
Om die leemte op te vullen onderzochten Dominic Rohner van de University of Lausanne en zijn collega’s de gevolgen van de USAID-bezuinigingen in 870 regio’s verspreid over het grootste deel van het Afrikaanse continent. Voor hun analyse combineerden de onderzoekers twee belangrijke bronnen, namelijk de Geocoded Official Development Assistance Dataset (GODAD), waarin wereldwijde ontwikkelingshulp en de locaties van hulpprojecten worden bijgehouden en de Armed Conflict Location and Event Data (ACLED), een dataset die gewelddadige incidenten registreert. Door beide databestanden te koppelen konden de onderzoekers nagaan of gebieden die in het verleden relatief veel Amerikaanse hulp ontvingen, na het wegvallen van die steun ook vaker of in andere vormen met geweld te maken kregen.
Leestip: Obesitas rukt op in Afrika: vooral vrouwen en hogeropgeleiden kampen met overgewicht
De resultaten wijzen op een duidelijke samenhang tussen het wegvallen van USAID en een stijging van gewelddadige conflicten, gewapende botsingen, protesten en rellen. Vooral regio’s die eerder sterk afhankelijk waren van Amerikaanse hulp werden hard geraakt. De effecten traden ook vrijwel direct op na het wegvallen van de steun en hielden maandenlang aan.
Daarnaast speelde de kracht van lokale instituties een belangrijke rol. In zwakkere regio’s namen conflicten aanzienlijk sterker toe nadat de hulp was stopgezet. Regio’s met sterkere instituties bleken de negatieve gevolgen beter te kunnen opvangen en wisten de schade gedeeltelijk te beperken.
Belang van goed onderzoek
Belangrijke conclusies in een tijd waarin zelfs presidenten nepnieuws verspreiden, vindt Rohner, die nog wijst op het belang van deugdelijk wetenschappelijk onderzoek. “De vooruitgang van de mensheid hangt af van betrouwbare wetenschappelijke kennis”, besluit hij. “Breed beschikbare, degelijke informatie en kennis zijn niet alleen voorwaarden voor democratische controle op overheden, maar ook essentieel voor goed functionerende economieën.”
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
