Misschien heb je ooit geleerd dat vet een soort ‘energiereservoir’ is. Inmiddels hebben onderzoekers ontdekt dat vetcellen veel meer kunnen dan alleen energie opslaan. Een nieuwe studie laat zien dat een abnormaal type buikvet – zogeheten ‘creeping fat‘ – actief bijdraagt aan de vorming van littekenweefsel in de darmen van mensen met de ziekte van Crohn. Dat biedt een nieuwe verklaring waarom alleen het gebruik van ontstekingsremmers vaak niet volstaat én wijst op veelbelovende aangrijpingspunten voor behandeling.
De ziekte van Crohn is een chronische darmontsteking die vaak begint op tiener- of jongvolwassen leeftijd. Patiënten kampen met buikpijn, diarree, gewichtsverlies en vermoeidheid. Bij een deel van hen leidt aanhoudende ontsteking tot zogeheten strictures: stijve, nauwe stukken darm vol littekenweefsel.
Zulke vernauwingen ontstaan vaak bij de overgang van de dunne naar de dikke darm- een plek waar de darmwand mechanisch wordt uitgerekt. Operatief wegsnijden kan volgens het team tijdelijk lucht geven, maar is vaak geen duurzame oplossing. “Strictures keren vaak terug. Daarnaast geldt ook dat zodra je ze begint weg te snijden, er steeds minder darm overblijft,” zegt chirurg en onderzoeker Michael Longaker. “Dat is geen traject waar patiënten, hun chirurgen of gastro-enterologen blij van worden.”
In het onderzoek beschrijft het team hoe ‘creeping fat’ meer is dan een passieve bijverschijnsel van de ziekte van Crohn. Dit vet onstaat doordat een gezonde, normale dunne vetlaag rondom de darmen, ook wel het mesenterium genoemd, ontstoken kan raken. Als dit gebeurd wordt het abnormaal dik en stug. De resultaten van het onderzoek zijn te vinden in Cell.
Fibroblasten
In dit abnormale vet vond het team opvallend actieve fibroblasten: bindweefselcellen die littekens maken. Die cellen bleken genetisch ingesteld te zijn om mechanische rek te voelen en daarna extra bindweefsel aan te maken. Vooral op de grens tussen vet en darm vonden de onderzoekers veel van zulke geactiveerde fibroblasten. Volgens het team lijkt het mechanisme verbazingwekkend veel op hoe littekens in de huid ontstaan, waarbij mechanische spanning een soortgelijke reactie kan veroorzaken bij fibroblasten.
Voor het onderzoek heeft het team gebruik gemaakt van vers weefsel dat tijdens operaties bij Crohn-patiënten was verwijderd. Daarin konden ze het ‘creeping fat’ dat op de darm zat direct bestuderen. Ook ontwikkelden ze een muismodel dat de biologie van Crohn-getinte stricturevorming nauwkeurig nabootst. In die muizen doken dezelfde patronen op: fibroblasten op de vet–darm-grens gingen bindweefsel maken wanneer de darmwand mechanisch werd uitgerekt, vooral als er ook ontsteking in de darm aanwezig was. De combinatie van ontstekingssignalen en trekkracht op het weefsel bleek dus de drijvende kracht achter littekenvorming, met ‘creeping fat’ als de grote boosdoener.
Verlichting
De bevindingen helpen verklaren waarom ontstekingsremmende therapieën bij Crohn niet altijd afdoende zijn. De ontsteking zet het hele proces in gang, maar bij veel patiënten raakt het omringende vet uiteindelijk zo geprogrammeerd dat dit omslaat naar ‘creeping fat‘, waardoor mechanische spanning het proces aanjaagt- ook als de eerste ontsteking onder controle lijkt. “Deze patiënten hebben het echt zwaar,” zegt mede-onderzoeker en chirurg Jeong Hyun. “Ze voelen zich niet alleen lichamelijk uitgeput, maar ook machteloos omdat ze geen invloed hebben op wanneer hun klachten opspelen. Ik leef echt met ze mee. We denken dat we door dit onderzoek een deel van dit leed kunnen verlichten.”
Die verlichting is hard nodig. Volgens het team zijn alleen ontstekingsremmers bij tot wel 80% van de patiënten met de ziekte van Crohn niet genoeg om de kwaal te bedaren. De volgende stap, waarbij strictures soms worden weggesneden, is ook geen ideale oplossing. Door de rol van ‘creeping fat’ beter te begrijpen komen preventieve behandelingen een stapje dichterbij. Tijdens het onderzoek heeft het teams zelfs al een concrete signaalroute gevonden die mogelijk het vormingsproces van littekens kan temperen. Hoe effectief dit is? Dat moet nog uit een vervolgonderzoek blijken.
