Het gif van vetstaartschorpioenen verlamt niet alleen je zenuwen. Het kan ook menselijk bloed razendsnel laten stollen, blijkt uit nieuw onderzoek.
Vetstaartschorpioenen uit het geslacht Androctonus leven vooral in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Ze staan bekend om hun sterke, neurotoxische gif. Dat gif kan het zenuwstelsel zo ontregelen dat het hart het begeeft. Maar onderzoekers hebben nu een extra gevolg gevonden: het gif kan ook razendsnel je bloed laten stollen. De studie is gepubliceerd in het vakblad Biochimie.
Dodelijk gif
Het onderzoek is gedaan door professor Bryan Fry en promovendus Sam Campbell van de University of Queensland. Zij keken niet alleen naar de bekende effecten op het zenuwstelsel, maar ook naar wat het gif doet met bloed. Campbell: “Schorpioenen uit dit geslacht hebben een potentieel dodelijk gif dat het zenuwstelsel kan overweldigen en tot hartfalen kan leiden. We hebben nu laten zien dat hun gif ook menselijk bloed snel kan laten stollen.”
Artsen hadden al langer vermoedens. In klinische verslagen stond soms dat mensen na een schorpioenensteek ´vreemde´ stollingswaarden hadden. Waar die gekke waardes vandaan kwamen was nog niet duidelijk. Campbell: “Klinische meldingen lieten al langer zien dat sommige patiënten abnormale stollingen hadden in hun bloed, maar tot nu toe was het achterliggende mechanisme nog onbekend.”
Stollingsreactie
Om dat mechanisme te ontrafelen brachten de onderzoekers het gif in het lab in contact met menselijk bloedplasma. Plasma is het vloeibare deel van het bloed, waarin onder andere de stollingseiwitten zitten. Tijdens de proeven zagen ze dat het plasma snel ging stollen zodra het in contact kwam met het schorpioenengif.
Daarna brachten ze stap voor stap in kaart welke stollingseiwitten werden geactiveerd. Campbell noemt dat proces spannend: “Het was opwindend om de biochemie achter dit stollingseffect stap voor stap te ontvouwen. Naast de medische relevantie van het onderzoek veranderen de resultaten ook de manier waarop we naar de evolutie van gif kijken.”
Levensgevaarlijke gevolgen
De medische relevantie van het onderzoek lijkt haast voor zichzelf te spreken. Het is geen geheim dat stolsels in het bloed levensgevaarlijk kunnen zijn: ze kunnen bloedvaten afsluiten waardoor achterliggende delen afsterven. Echter is het onderzoek ook vanwege een andere medische reden relevant. Campbell: “Hoewel het beschikbare tegengif wel effectief is tegen neurotoxische effecten voorkomt het niet dat het bloed gaat stollen.”
Dat betekent dat een patiënt zelfs na een behandeling met tegengif mogelijk nog steeds niet veilig is. Daarom hopen de onderzoekers dat artsen na een steek een patiënt ook testen op mogelijke stolsels in het bloed. Campbell noemt daarbij dat er al twee stollingsremmers bestaan die al wel bewezen effectief zijn tegen de bloedstollende effecten van het gif: marimastat en prinomastat.
Leestip: Van Marokko tot India: dit bepaalt waar schorpioenen zich thuis voelen
Volgens professor Fry zou het onderzoek op den duur ook kunnen leiden tot de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Fry: “Giffen bevatten sterk geëvolueerde moleculen die met grote precisie ingrijpen op de menselijke fysiologie. Als je een nieuw mechanisme ontdekt, vind je daarmee ook moleculaire hulpmiddelen die de basis kunnen vormen voor hoe nieuwe medicijnen werken.”
Volgens de onderzoekers zou een toekomstig medicijn bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden voor het beperken van bloedverlies. Alhoewel zo’n medicijn voor nu dus nog wel toekomstmuziek is laat het idee al wel zien dat ook zo’n dodelijk stollingsmechanisme verrassend bruikbaar kan zijn, zolang je weet wat hoe het werkt.
Fry wijst afsluitend ook op de zoölogische significantie van het onderzoek: normaliter komen dit soort stollende effecten alleen voor bij de giffen van slangen. Dat het nu ook bij schorpioenen zo duidelijk is aangetoond laat volgens hem zien dat de evolutie van giffen mogelijk anders is verlopen dan we dachten.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Extreem giftige cobra’s reizen met de trein in India en Letterzetter kaapt sparrengif en maakt er een eigen schild van . Of lees dit artikel: Blauwvintonijn blijkt minder giftig dan eerder gedacht .
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
