NASA hervormt het Artemis-programma ingrijpend. Artemis III niet meer de missie die mensen op de Maan zet, verwordt deze nu een cruciale testmissie in een baan om de aarde, waarbij de beoogde maanlanders van zowel SpaceX als Blue Origin hopelijk gaan aankoppelen met de Orion-capsule. De race tegen China dwingt tot een hoger tempo en standaardisatie.
Het Artemis-programma om de mens terug naar de Maan te brengen, onderging afgelopen week de grootste herziening in jaren. NASA-directeur Jared Isaacman maakte afgelopen vrijdag bekend dat de langverwachte maanlanding met Artemis III niet doorgaat zoals gepland. In plaats daarvan wordt de missie omgevormd tot een essentiële test in een baan om de aarde ergens in 2027, terwijl de eerste maanlanding mét crew in 2028 moet gaan plaatsvinden. De aanpassing moet het programma op termijn versnellen en veiliger maken, te midden van een oplopende ruimtewedloop met China.
Waar Artemis III jarenlang te boek stond als de missie die de eerste vrouw, de eerste persoon van kleur en de eerste persoon met een niet-Amerikaanse nationaliteit op de maanbodem gaat zetten, wordt het nu een missie die de systemen in de aardebaan gaat beproeven. De geplande lancering is 2027. “We moeten de complexiteit tot het uiterste beperken,” aldus Isaacman tijdens een persconferentie. “Gelijk doorvliegen naar de Maan is niet de weg naar succes.” In plaats daarvan zal de Orion-capsule in een lage aardbaan een rendez-vous en koppeling uitvoeren met “één of beide commerciële landers”, momenteel in ontwikkeling bij de commerciële ruimtevaartbedrijven SpaceX en Blue Origin. Het wordt een algemene systeemcheck: van levensondersteuning en communicatie tot het testen van de nieuwe EVA-ruimtepakken.
Een nieuwe koers voor een nieuwe race
Deze koerswijziging is niet alleen een veiligheidsmaatregel, maar ook een reactie op de mondiale realiteit. “Met geloofwaardige concurrentie van onze grootste geopolitieke tegenstander die met de dag toeneemt, moeten we sneller handelen, vertragingen elimineren en onze doelen bereiken,” benadrukte Isaacman. Concreet betekent dat voor de Space Launch System-raket (SLS) dat de productiefactor fors omhoog moet. Waar de huidige planning uitging van één SLS-vlucht elke drie jaar, mikt NASA nu op een lancering iedere tien maanden. Door het ontwerp van de raket te standaardiseren en vast te houden aan de zogeheten ‘Block 1’-configuratie, wordt de productie eenvoudiger, goedkoper en vooral sneller. “We moeten terug naar de basis en doen wat we weten dat werkt,” aldus Isaacman, verwijzend naar het hoge lanceertempo uit het Apollo- en Gemini-tijdperk, waarin soms meerdere bemenste vluchten per jaar plaatsvonden. Op termijn moet deze versnelling ervoor zorgen dat NASA een gestage stroom van missies naar de Maan kan onderhouden, zonder de jarenlange tussenpozen die het programma tot nu toe kenmerkten.
Hij verwijst daarmee naar China, dat onlangs cruciale tests afrondde met de Lange Mars-10-raket en de Mengzhou-capsule, zoals te zien in nieuwe beelden van de Chinese ruimtevaartorganisatie CMSA via staatszender CGTN:
Waar China stoom maakt voor een bemenste maanlanding in 2030, kiest NASA nu voor een gefaseerde aanpak. De lancering van Artemis II, de eerste bemenste missie rond de Maan, staat gepland voor april, maar ook dat is nog onzeker.
Artemis II terug naar de hangar (en het ruimteweer werkt niet mee)
Vorige week schreven wij al over de noodzaak en beslissing ertoe, maar afgelopen week rolde de Artemis II-raket daadwerkelijk terug naar de Vehicle Assembly Building (VAB) op het Kennedy Space Cente in Florida, om reparaties aan de helium-leidingen en tanks te zullen ondergaan de komende weken.
De reparatie aan de raket die heliumlekken vertoonde is nu in volle gang. Maar zelfs als dat probleem is verholpen, dringt een nieuwe zorg zich op: het ruimteweer. Een nieuwe studie, gepubliceerd in de Journal of Geophysical Research, voorspelt een periode van verhoogde kans op ‘superfakkels’ op de Zon. Deze meest krachtige uitbarstingen die onze ster kan produceren, stralen voornamelijk intense röntgenstraling uit en gaan gepaard met geladen deeltjes die gevaarlijk zijn voor ruimtevaarders. De huidige zonnecyclus (Cyclus 25) blijkt uitzonderlijk actief, en pas vorig jaar zagen we nog meerdere krachtige fakkels onze kant op komen. Opvallend genoeg werd het voorspellingsmodel van de onderzoekers onlangs onbedoeld gevalideerd door de ontdekking van vier reusachtige superfakkels die in mei 2024 aan de achterkant van de Zon plaatsvonden, waaronder een X16.5-uitbarsting — gebeurtenissen waarvan de wetenschappers ten tijde van hun berekeningen geen weet hadden.
Onderzoeker Victor M. Velasco Herrera adviseert dan ook om de lancering van Artemis II uit te stellen tot eind 2026. “Gezien hoe actief de zon nu is, suggereren onze voorspellingen dat uitstel tot eind 2026 een veel veiliger besluit is,” aldus de Mexicaanse wetenschapper. De vier astronauten zouden tijdens zo’n superfakkel buiten de beschermende magnetosfeer van de Aarde extreem veel straling kunnen opvangen, wat het risico op stralingsziekte en lange-termijngezondheidsschade aanzienlijk vergroot.
Race tegen de klok voor de maanlanders
Terwijl NASA de planning herziet, wordt achter de schermen koortsachtig gewerkt aan de voertuigen die de mensen uiteindelijk naar de Maan moeten brengen. SpaceX toonde onlangs de eerste beelden van de Starship V3, de nieuwste prototype variant van hun Starship-raketprogramma. Directeur Elon Musk liet weten veel vertrouwen te hebben in het ontwerp. “Starship V3 SN1 gaat nu grondtests tegemoet. Ik heb er het volste vertrouwen in dat het V3-ontwerp volledige herbruikbaarheid mogelijk zal maken,” aldus Musk op social media. Die herbruikbaarheid is cruciaal: waar eerdere testvluchten nog regelmatig eindigden in explosies bij landing, moet de V3-variant wél steeds veilig terugkeren om snel opnieuw ingezet te kunnen worden. Het bedrijf heeft inmiddels elf testvluchten uitgevoerd, waarvan de laatste twee volledig succesvol waren, al heeft Starship de aardbaan nog niet bereikt.
Eerder dit jaar schreven we al over de strakke deadline voor de ontwikkeling van deze lander (zie: Race tegen de klok: dit moet er gebeuren voor Artemis III) of de beelden van Starship’s laatste testvlucht (zie: Nog even nagenieten: beelden van SpaceX’s succesvolle Starship booster catch).
Tegelijkertijd intensiveert concurrent Blue Origin haar inspanningen. Het bedrijf kondigde aan de commerciële New Shepard-vluchten voor minstens twee jaar te pauzeren. “Het besluit weerspiegelt Blue Origin’s toewijding aan het nationale doel om terug te keren naar de Maan,” aldus het bedrijf in een verklaring. Alle middelen worden nu gericht op de ontwikkeling van de Blue Moon-maanlander, die mogelijk al tijdens de nieuwe Artemis III-missie zijn vuurdoop kan krijgen.
Starliner leidt tot schoonvegen bij NASA
Tot slot waren er deze week ook bestuurlijke verschuivingen bij NASA, direct gerelateerd aan de problemen met Boeing’s Starliner. Zoals we vorige week al berichtten, werd de eerste bemenste testvlucht van de capsule geherclassificeerd als een ‘Type A-mishap’, dezelfde, meest ernstige categorie als de rampen met de Space Shuttles destijds.
Wat ging er precies mis? Tijdens de ‘Crew Flight Test’ (CFT) in juni 2024, de eerste reis met twee astronauten aan boord, ondervond de Starliner kort na de lancering meerdere technische problemen. Maar liefst vijf stuurmotoren vielen onverwacht uit, terwijl tegelijkertijd verschillende heliumlekkages werden ontdekt in het voortstuwingssysteem. Hoewel Boeing en NASA erin slaagden de meeste stuurmotoren weer operationeel te krijgen, bleef de oorzaak onduidelijk. Het vertrouwen in een veilige terugkeer van de astronauten Suni Williams en Butch Wilmore ontbrak dermate dat NASA uiteindelijk het ingrijpende besluit nam om de capsule leeg terug naar aarde te laten keren. Hun negen maanden durende verblijf aan boord van het ISS eindigde pas in maart 2025 met een terugreis in een SpaceX Crew Dragon. Uit het later gepubliceerde onderzoeksrapport bleek dat de missieleiding destijds niet de juiste ‘mishap’-classificatie had toegekend, mede uit “bezorgdheid over de reputatie van het Starliner-programma”. Directeur Isaacman sprak daarop van een cultuur van wantrouwen die “nooit meer mag voorkomen”.
Die harde conclusies hebben nu geleid tot een wisseling van de wacht. Joel Montalbano en Dana Hutcherson zijn aangesteld als waarnemend leiders van respectievelijk de ‘Space Operations Mission Directorate’ (SOMD) en het ‘Commercial Crew Program’. Directeur Isaacman sprak van “leiderschapsverantwoordelijkheid”. Zo neemt Montalbano de rol over van Ken Bowersox, die met pensioen gaat, terwijl Steve Stich, de voormalige leider van het Commercial Crew Program, een nieuwe functie krijgt als adviseur voor het ‘Human Landing System’ (HLS)-programma, dat de maanlanders van SpaceX en Blue Origin moet gaan afleveren. De wissel moet het vertrouwen in het ISS-programma en de Amerikaanse bemensing van het ruimtestation herstellen, te midden van een toch al turbulente tijd.
Slot
Deze week heeft het Amerikaanse maanprogramma een fundamenteel andere vorm gekregen. Door Artemis III om te vormen tot een testmissie, hoopt NASA niet alleen risico’s te verkleinen, maar ook een hoger lanceertempo te kunnen forceren. Of de nieuwe planning standhoudt te midden van technische tegenslagen, een onvoorspelbare zon en toenemende geopolitieke concurrentie, zal de komende tijden blijken. Eén ding is zeker: de weg naar de Maan is langer, maar ook beter geplaveid dan hij een week geleden nog was.
Elke week lees je op Scientias.nl het laatste ruimtevaart nieuws.
Lees onze recentste artikelen terug:
– Artemis II raket terug naar VAB om reparatie
– Nieuwe vlucht in maanrace: China test capsule en raket
– Lancering ISS Crew-12 aanstaande, valt samen met aanscherpende ruimtewedloop
– Race naar de maan vertraagd, tentoonstelling gestart
– Race tegen de klok: dit moet er gebeuren voor Artemis III
– Eenzame ISS expeditie-74 combineert onderzoek met adembenemende beelden
– Het lichaam als lab in de diepe ruimte met Artemis II
– De Maan lonkt: bemenste Artemis II-raket is lanceerklaar
– Lancering succesvol: nu gaan Pandora en BlackCAT aan het werk
…of volg onze themapagina’s Artemis, Astronauten, De Nieuwe Ruimtewedloop, of Ruimtevaart om helemaal bij te zijn in deze spannende tijden!
