Oestrogeen als beschermer van het brein?

Vrouwen die langer aan oestrogeen zijn blootgesteld, hebben op latere leeftijd mogelijk gezondere bloedvaten in hun hersenen.

Dat oestrogeen een belangrijke rol speelt bij de voortplanting, is bekend. Maar het hormoon beïnvloedt ook zenuwcellen en bloedvaten in de hersenen. Zowel mannen als vrouwen maken oestrogeen aan, maar bij vrouwen daalt de hoeveelheid sterk en vrij abrupt tijdens de overgang. En dat heeft mogelijk gevolgen voor hun hersenen. Eerder onderzoek liet bijvoorbeeld zien dat vrouwen na de menopauze gemiddeld meer afwijkingen in de witte stof van hun hersenen hebben dan mannen van dezelfde leeftijd. Zulke afwijkingen kunnen wijzen op problemen met de kleine bloedvaten in de hersenen en worden in verband gebracht met een verhoogd risico op dementie en beroertes.
Maar welke rol speelt oestrogeen daarbij? Om daar meer over te weten te komen, bestudeerden onderzoekers van het Zweedse Karolinska Institutet 352 vrouwen die op 70-jarige leeftijd geen cognitieve problemen hadden. Hun bevindingen zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Neurology.

Hoe langer vruchtbaar, hoe gunstiger

De onderzoekers brachten de hormonale geschiedenis van de vrouwen in kaart: wanneer werden ze voor het eerst ongesteld, wanneer kwamen ze in de overgang en hadden ze ooit de anticonceptiepil of hormoontherapie gebruikt? Ook onderzochten ze MRI-scans van hun hersenen. Daarbij zochten ze naar kenmerken van schade aan de kleine bloedvaten, waaronder kleine hersenbloedingen en afwijkingen in de witte stof.
De vrouwen waren gemiddeld 37 jaar vruchtbaar geweest. Hoe langer die periode duurde, hoe minder tekenen van schade aan de kleine bloedvaten de onderzoekers gemiddeld aantroffen. Ook hormoongebruik bleek samen te hangen met de gezondheid van die bloedvaten. Vrouwen die hormoontherapie tegen overgangsklachten hadden gebruikt, vertoonden minder vaak kleine hersenbloedingen en vergrote ruimtes rond bloedvaten.
Het opvallendst waren de resultaten bij vrouwen die in hun vruchtbare jaren de anticonceptiepil hadden gebruikt en later hormoontherapie kregen. Zij vertoonden gemiddeld de minste tekenen van schade aan de kleine hersenbloedvaten. Ook was de structuur van hun witte stof relatief gunstig.
Volgens hoofdonderzoeker Anna Marseglia past dat bij het idee dat niet alleen de totale blootstelling aan oestrogeen belangrijk is, maar ook hoe sterk de hormoonspiegel gedurende het leven schommelt. ‘Een langdurigere en mogelijk stabielere blootstelling aan oestrogeen zou invloed kunnen hebben op de veroudering van de hersenen, vooral op de bloedvaten’, zegt ze desgevraagd tegen Scientias.

Meer dan alleen hormonen

Toch waarschuwt Marseglia dat hormonen mogelijk niet de enige verklaring zijn. ‘Als het om de gezondheid van vrouwen gaat, is biologie niet het hele verhaal. Ook de samenleving en de positie van vrouwen daarin spelen een grote rol.’
Zo kunnen vrouwen die hormoontherapie gebruiken verschillen van andere vrouwen in opleidingsniveau, toegang tot gezondheidszorg en de mate waarin ze medische hulp zoeken. Met die sociaal-culturele factoren hielden de onderzoekers niet specifiek rekening. Marseglia onderzoekt die mogelijke invloed inmiddels in een vervolgproject.
Ook beschikten de onderzoekers niet over gedetailleerde informatie over de gebruikte hormoonmiddelen en het moment waarop vrouwen ermee begonnen. Dat kan belangrijk zijn, legt Marseglia uit. ‘Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het moment waarop hormoontherapie wordt gestart belangrijk is. Een behandeling die rond de menopauze begint, kan andere effecten hebben op de hersenen en bloedvaten dan een behandeling die pas jaren later start.’

Geen wondermiddel

De resultaten zijn interessant omdat vrouwen vaker Alzheimer krijgen dan mannen. Maar daarmee is niet aangetoond dat hormoontherapie dementie voorkomt. Het onderzoek toont alleen verbanden aan en bewijst niet dat oestrogeen de hersenen daadwerkelijk beschermt. ‘We zijn nog niet zover dat we conclusies kunnen trekken die de medische praktijk veranderen’, benadrukt Marseglia dan ook. ‘Gezien de mogelijke risico’s en bijwerkingen van hormoontherapie ligt een one size fits all-aanpak niet voor de hand. De keuze voor hormoontherapie blijft een individuele keuze die vrouwen weloverwogen en in samenspraak met hun arts moeten maken.’
Wel suggereren de resultaten dat de hormonale geschiedenis van vrouwen een rol kan spelen bij hun hersengezondheid op latere leeftijd. Of dat uiteindelijk ook betekent dat ze minder risico lopen op dementie, moet nog blijken.

Categorieën:

Bronmateriaal

Fout gevonden?

Voor jou geselecteerd