Hart- en vaatziekten door een verhoogd cholesterolgehalte zijn nog altijd de grootste doodsoorzaak wereldwijd. Hoewel er veel cholesterolverlagende medicijnen op de markt zijn, lukt het veel patiënten toch niet om hun cholesterol voldoende laag te houden. Bovendien kampen sommigen met vervelende bijwerkingen.
Amerikaanse onderzoekers hebben nu een nieuw biologisch mechanisme ontdekt dat mogelijk de deur opent naar een geheel nieuwe behandeling. Ze beschreven in vakblad Nature hoe een cholesterolrijk dieet het vermogen van de lever om cholesterol uit het bloed te verwijderen langzaam verslechtert. Opvallend genoeg identificeerden de wetenschappers ook direct een veelbelovende kandidaat voor een nieuw geneesmiddel: een stof die al eerder veilig bleek in menselijke studies.
De lever als cholesterolfilter
De lever speelt een cruciale rol bij het reguleren van cholesterol in het bloed. Op het oppervlak van levercellen bevinden zich zogenaamde LDL-receptoren. Deze functioneren als kleine vangnetjes die LDL-cholesterol, het ‘slechte’ cholesterol, uit de bloedbaan halen en in de cel transporteren voor verdere verwerking.
Hoe meer van deze receptoren aanwezig zijn, hoe efficiënter cholesterol uit het bloed wordt verwijderd. Veel bestaande cholesterolverlagers, waaronder statines en PCSK9-remmers, zijn dan ook ontworpen om het aantal LDL-receptoren te behouden of te vergroten.
Toch was al langer bekend dat een cholesterolrijk dieet, bijvoorbeeld met veel verzadigde vetten, juist leidt tot een afname van deze receptoren. Waarom dat gebeurt, bleef echter grotendeels een raadsel.
Verborgen mechanisme ontdekt
De onderzoekers ontdekten nu dat een eiwit genaamd Ral een centrale rol speelt in dit proces. Wanneer iemand langdurig veel cholesterol binnenkrijgt, wordt dit eiwit geactiveerd. Als gevolg neemt het aantal LDL-receptoren op levercellen geleidelijk af, waardoor steeds minder cholesterol uit het bloed wordt verwijderd.
Volgens de onderzoekers ontstaat zo een vicieuze cirkel. Meer cholesterol in de voeding leidt tot minder receptoren, waardoor cholesterol zich gemakkelijker in het bloed ophoopt. “Deze ontdekking verklaart een belangrijk deel van de puzzel waar we al lange tijd mee worstelden”, zegt hoofdonderzoeker Alan Saltiel.
Een veelbelovend aangrijpingspunt
De onderzoekers ontdekten dat dit proces afhankelijk is van een enzym genaamd cathepsine A (CTSA). Door CTSA te blokkeren met een specifieke remmer konden zij in muizen de LDL-receptoren stabiliseren. En wat bleek? De concentratie LDL-cholesterol in het bloed daalde aanzienlijk. Dat maakt CTSA tot een interessant nieuw doelwit voor toekomstige medicijnen.
Mogelijk sneller naar de kliniek
Normaal gesproken duurt het jaren voordat een fundamentele ontdekking uitgroeit tot een nieuwe behandeling. Maar in dit geval ligt de situatie anders. Een CTSA-remmer werd namelijk al eerder ontwikkeld als mogelijke behandeling voor hartfalen. Hoewel dat programma uiteindelijk om strategische redenen werd stopgezet, heeft het middel wel al een fase 1-studie doorlopen. Daarbij bleek het veilig voor gebruik bij mensen.
Leestip: Twee dagen havermout en je cholesterol daalt wekenlang: hoe kan dat?
Dat betekent dat onderzoekers mogelijk direct kunnen doorstromen naar fase 2-onderzoek, waarin de effectiviteit bij patiënten met een hoog cholesterolgehalte wordt getest. Volgens de onderzoekers is dat goed nieuws voor mensen die ondanks bestaande medicijnen hun cholesterol onvoldoende onder controle krijgen.
Nieuwe hoop voor patiënten
Omdat de nieuw ontdekte route volledig losstaat van de mechanismen waarop huidige cholesterolverlagers aangrijpen, zou een toekomstige CTSA-remmer mogelijk kunnen worden gecombineerd met bestaande behandelingen. Dat zou patiënten extra mogelijkheden geven om hun cholesterolwaarden te verlagen en daarmee hun risico op hart- en vaatziekten te verminderen.
Hoewel vervolgonderzoek nog moet uitwijzen of de aanpak ook bij mensen effectief is, laat de studie zien dat een belangrijke schakel in de cholesterolhuishouding jarenlang verborgen is gebleven. Juist die ontdekking zou uiteindelijk kunnen leiden tot een geheel nieuwe generatie cholesterolverlagende medicijnen.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
