Een nieuwe bloedtest kan zelfs bij mensen zonder klachten 17 verschillende soorten kanker opsporen. Daaronder vallen ook kankers waar nu nog geen screening voor bestaat.
Een nieuwe bloedtest die tegelijkertijd naar meerdere soorten kanker zoekt heeft in een grote studie veelbelovende resultaten laten zien. De test vond onder meer signalen voor de aanwezigheid van long-, darm-, borst-, eierstok-, lever- en alvleesklierkanker. Ook werden verschillende vormen van bloedkanker gevonden. Wat echter vooral opvalt is dat veel van de gevonden kankers behoren tot soorten waarvoor nu nog geen standaard screening bestaat. Het onderzoek is gepubliceerd in Nature Medicine.
Op zoek naar DNA
De resultaten komen uit de zogeheten PATHFINDER 2-studie. Aan het onderzoek deden 35.878 mensen van 50 jaar en ouder mee. Zij hadden bij de start van het onderzoek geen klachten die deden denken aan kanker. Van 32.007 deelnemers konden de onderzoekers beoordelen hoe goed de bloedtest over een periode van twaalf maanden werkte.
De bloedtest zoekt niet naar tumorcellen. In plaats daarvan kijkt hij naar kleine stukjes DNA die cellen in het bloed achterlaten. Op dat DNA zitten bepaalde chemische kenmerken, zogenoemde methylatiepatronen. Die patronen kunnen bij kankercellen anders zijn dan bij gezonde cellen. De test probeert op die manier te herkennen of er kankercellen aanwezig zijn. Als dat zo blijkt te zijn probeert de test vervolgens ook te voorspellen waar in het lichaam de kanker waarschijnlijk zit. Dat kan artsen helpen om een vervolgonderzoek gerichter uit te voeren.
Van de 32.007 deelnemers kregen 287 mensen een positieve uitslag. Bij 173 van hen werd in de twaalf maanden daarna daadwerkelijk kanker vastgesteld. Dat betekent dat bij ongeveer zes op de tien positieve uitslagen inderdaad kanker aanwezig was. De test bleek vaak goed te kunnen aanwijzen waar de kanker ongeveer zat: in 91,3 procent van de gevallen zat de kanker op een van de twee meest waarschijnlijke locaties die de test noemde.
Grote uitdaging
Volgens onderzoeksleider Karthik Giridhar kan de test een belangrijk gat vullen. “Een van de grootste uitdagingen bij kankerscreening is dat voor de meeste soorten kanker geen vaste screeningstest bestaat”, zegt hij. “Dit onderzoek helpt ons beter te begrijpen hoe een bloedtest veel van die kankers toch op kan speuren: door naar signalen te zoeken die vaak niet tijdens een screening worden ontdekt.”
Leestip: Het grote succes van screening: kans om darmkanker te overleven ruim 40 procent groter
Dat blijkt ook uit de soorten kanker die de test vond. Van de kankers die via de bloedtest werden ontdekt behoorde 72,8 procent tot groepen waarvoor in de Verenigde Staten nog geen aanbevolen standaard screening bestaat. Het ging dus vaak om tumoren die tijdens bestaande bevolkingsonderzoeken moeilijk of helemaal niet worden opgespoord.
Belangrijke beperkingen
Het onderzoek kent ook belangrijke beperkingen. De test miste namelijk ook vaak de aanwezigheid van kankercellen: de bloedtest vond slechts 39,3 procent van alle kankers die binnen twaalf maanden na de bloedafname alsnog werden vastgesteld. Een negatieve uitslag betekent dus niet per se dat iemand dan ook geen kanker heeft. Bovendien verschilde dat percentage sterk per soort kanker: bij een vooraf bepaalde groep van twaalf verschillende soorten kankers lag het percentage met ongeveer 70 procent een stuk hoger.
De onderzoekers zien de bloedtest daarom dan ook niet als een ‘alles-in-een’ vervanging van bestaande screeningmethoden. De deelnemers met een negatieve uitslag kregen tijdens het onderzoek dan ook het advies om ook een gewone screening te volgen. Volgens het team zijn er eerst meer vervolgonderzoeken nodig om het klinische nut van de bloedtest correct vast te kunnen stellen.
Leestip: Wetenschappers ontdekken kenmerk in bloed dat kan helpen bij het detecteren van alvleesklierkanker
Dat wil niet zeggen dat het onderzoek waardeloos is. Integendeel: het onderzoek laat vooral zien dat het mogelijk is om een bloedtest te ontwikkelen die vervolgens heel breed ingezet kan worden, en mogelijk ook voor kankers waarvoor nog geen screening bestaat. Echter is het team er ook duidelijk over: voordat zo’n bloedtest een plek kan krijgen in de zorg moet eerst duidelijker worden hoe effectief deze nou echt is.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Een persoonlijk vaccin tegen kanker: wat laat het nieuwe onderzoek zien? en Oerwoudverhalen en onduidelijkheden rond mRNA-kankervaccin . Of lees dit artikel: Deze maagbacterie lijkt verantwoordelijk voor meer dan 1 op de 5 gevallen van darmkanker wereldwijd .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
