Sinds het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 draaide de strijd tegen klimaatverandering om één cruciale grens: de opwarming van de aarde mocht niet boven de 1,5 graden Celsius uitkomen vergeleken met het pre-industriële tijdperk. Maar dat blijkt inmiddels onhaalbaar. Binnen enkele jaren zal de wereld die grens overschrijden. Daarmee breekt een nieuwe fase aan.
Het sombere vooruitzicht staat in een nieuw rapport van het United Nations Environment Programme (UNEP). De aarde is inmiddels ongeveer 1,4 graden warmer dan voor de industrialisatie, gemeten als gemiddelde over twintig jaar, en binnen enkele jaren wordt de 1,5 graden gepasseerd. “De mensheid raast voorbij de grens die een klimaatcatastrofe kon voorkomen”, waarschuwt VN-secretaris-generaal António Guterres.
Eerst omhoog, daarna weer omlaag
Daarmee verdwijnt de 1,5-gradendoelstelling niet. De strategie verandert wel. De wereld zal tijdelijk boven de grens uitkomen, waarna de temperatuur uiteindelijk weer onder 1,5 graad moet worden gebracht. “We moeten heel duidelijk zijn: de doelstelling van 1,5 graad blijft staan”, zegt UNEP-directeur Inger Andersen. “Maar we moeten hem anders benaderen, meer van bovenaf.”
In het meest optimistische scenario bereikt de opwarming rond het midden van deze eeuw een piek van 1,8 graden. Daarna zou de temperatuur dan geleidelijk dalen en idealiter voor het einde van de eeuw weer onder 1,5 graad uitkomen. Maar met het huidige beleid van regeringen wereldwijd ziet het beeld er aanzienlijk grimmiger uit: als er niets verandert, stevent de wereld in 2100 af op ongeveer 2,6 graden opwarming.
Dat betekent dat iedere fractie van een graad telt. De grens van 1,5 graad is geen tipping point waarna alles verloren is, benadrukt klimaatwetenschapper Andrew Weaver van de University of Victoria. “Elke tiende graad die we vermijden, betekent nog steeds minder schade.”
Leestip: De opwarming van de aarde maakt ons luier. En kan een half miljoen levens per jaar kosten
Decennia boven de grens
Wat uiteindelijk de piek wordt, hangt sterk af van hoe snel de uitstoot wordt teruggedrongen. Iedere vijf jaar vertraging bij het verminderen van emissies voegt minstens 0,1 graad toe aan de maximale opwarming. Het kan dus nog “vele, vele decennia” duren voor we weer onder de 1,5 graden komen, zegt klimaatwetenschapper Richard Betts van de University of Exeter. “Het is een realitycheck. We moeten leren leven met deze warmere wereld. Maar we kunnen nog steeds veel doen om de opwarming te beperken.”
Die warmere wereld heeft ondertussen stevige consequenties. Meer mensen overlijden of worden ziek door klimaatverandering en extreem weer. De voedselproductie neemt af, honger en watertekorten nemen toe en economieën lopen schade op. Ook dreigen soorten zoals koraal uit te sterven.
Daar komt het gevaar van kantelpunten bij. Het rapport waarschuwt voor onomkeerbare veranderingen met gevolgen die elkaar kunnen versterken, waaronder het verdwijnen van de West-Antarctische en Groenlandse ijskappen, het verlies van het Amazonewoud en het stilvallen van de AMOK, het Atlantische circulatiesysteem dat een belangrijke rol speelt bij het warm houden van grote delen van Europa. “Sommige locaties kunnen min of meer onverzekerbaar of zelfs onbewoonbaar worden”, stelt het rapport.
CO2 weer uit de lucht halen
Om de temperatuur te laten zakken, is het stoppen met fossiele brandstoffen niet voldoende. We moeten ook CO2 uit de lucht halen en opslaan. Bomen planten kan daarbij helpen, maar daarmee kan volgens het rapport hooguit 0,1 graad van de mondiale temperatuur worden afgeschaafd. Andere technieken voor CO2-verwijdering zijn daarom nodig. De nieuwe koers is daarmee verre van een gemakkelijke uitweg. “Als we nu handelen, kunnen we de overshoot beperken”, stelt het rapport. “Geen veilige wereld, maar veiliger dan langdurig boven 1,5 graad blijven.”
Klimaatwetenschapper Rob Jackson van Stanford University vat de uitdaging scherp samen: “We waren niet in staat de op hol geslagen trein van de wereldwijde uitstoot te stoppen om 1,5 graad opwarming te vermijden. Nu vereisen overshootscenario’s dat we de trein snel stoppen en achteruit laten rijden. Is het onze beste hoop? Absoluut. Is het waarschijnlijk? Absoluut niet.”
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
