In Brazilië hebben onderzoekers een nieuwe soort omschreven die in alle opzichten uniek blijkt te zijn.
In een droge rivierbedding diep in de Amazone stuitte een team paleontologen op een bizar kaakbeenfossiel van een onbekend dier. De gevonden kaak zag er zo vreemd uit dat de onderzoekers lang twijfelden of het niet om een gekke vergroeiing ging. Het bot is namelijk gedraaid. Daardoor wijzen de tanden niet omhoog richting het gehemelte, maar naar buiten.
Tijdens dezelfde expeditie vonden ze uiteindelijk nog acht vergelijkbare kaken van ongeveer vijftien centimeter lang. Inmiddels is het de wetenschappers gelukt om op basis van de kaakbotten een nieuwe soort te beschrijven. Het dier heeft de naam Tanyka amnicola gekregen. Het woord ‘tanyka’ komt uit de lokale Guaraní-taal en betekent “kaak”. Het woord ‘amnicola‘ betekent “levend bij de rivier”. Het onderzoek is te vinden in Proceedings of the Royal Society B.
Geen vergroeiing
Hoofdonderzoeker Jason Pardo is er inmiddels van overtuigd dat de verdraaide kaak bij de bouw van het dier hoorde. Pardo: “We hebben nu negen kaken gevonden die allemaal dezelfde gekke draai hebben, ook de exemplaren die heel goed bewaard zijn gebleven. Het is dus heel waarschijnlijk geen vergroeiing. Waarschijnlijk hoorde het hebben van zo’n kaak gewoon bij het dier.”
De onderzoekers plaatsen Tanyka bij de tetrapoden. Dat is de grote groep van gewervelde viervoeters, zoals amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren. Heel lang geleden splitste de oudste groep tetrapoden zich op in twee ‘hoofdtakken’. In de ene groep zaten dieren die hun eieren op het land konden leggen. Dat is de ‘tak’ waar later ook reptielen, vogels en zoogdieren uit voortkwamen. In de andere groep zaten dieren die hun eieren in of bij het water moesten leggen. Veel moderne amfibieën komen voort uit die groep, zoals kikkers.
De groep tetrapoden die voor die splitsing leefden stierf echter niet zomaar uit. In plaats ging deze nog even door in de vorm van een kleinere, derde groep soorten die dus tegelijkertijd leefden met de vroege voorouders van de twee ‘hoofdgroepen’ die vlak na de splitsing ontstonden. Tanyka lijkt zo’n laat overgebleven lid van die oude lijn te zijn.
Pardo vergelijkt Tanyka met een diersoort van nu. Pardo: “Het vogelbekdier is een zoogdier, maar legt toch nog eieren. Dat vermogen hoort eigenlijk helemaal niet bij zoogdieren, maar bij een oudere groep die voor de zoogdieren kwam.” Pardo legt uit dat Tanyka een vergelijkbare plek innam: een dier dat vooral een voortzetting van een eerder tijdperk lijkt te zijn en ondanks dat toch samenleefde met moderne soorten.
Tanden van schuurpapier
De vreemde draai van de kaak zegt mogelijk iets over hoe het dier at. Aan de binnenkant van de kaak zaten veel kleine dentikels: hele kleine ‘tandjes’ die samen een ruw oppervlak vormen, een beetje te vergelijken met schuurpapier. Alhoewel er nog geen bovenkaak is gevonden denken de onderzoekers wel dat daar waarschijnlijk ook veel dentikels op zaten.
Volgens Pardo is het waarschijnlijk dat Tanyka die twee ‘vlakken’ tegen elkaar wreef en op die manier kon eten. Teamlid Juan Carlos Cisneros voegt toe: “Op basis van de tanden denken we dat Tanyka waarschijnlijk deels een planteneter was.” Dat is heel opvallend, omdat veel verwante soorten uit dezelfde groep alleen vlees aten.
Voorlopig blijft er helaas nog heel veel onbekend omtrent Tanyka. Zo zegt teamlid Ken Angielczyk: “Tot nu toe hebben we alleen nog maar losse onderkaken gevonden. Zolang we niet meer botten vinden die direct vastzitten aan zo’n kaakbot hebben we geen idee hoe het hele skelet er heeft uitgezien.” Op basis van verwante soorten schat Pardo dat het dier mogelijk leek op een grote salamander met een wat langere snuit.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
