Neuroblastoom is een van de dodelijkste vormen van kanker bij baby’s en jonge kinderen. Onderzoekers hebben nu de zwakke plek van deze tumor gevonden en als bonus een experimenteel middel dat daar gebruik van maakt.
De ziekte begint al tijdens de zwangerschap. Bepaalde primitieve cellen moeten normaal uitgroeien tot zenuwweefsel, maar ontsporen en klonteren samen tot een tumor. In westerse landen is neuroblastoom verantwoordelijk voor ruim een kwart van alle kankerdiagnoses bij pasgeborenen. Bij de meest agressieve vormen overlijdt zes op de tien patiënten binnen vijf jaar, een cijfer dat ondanks alle medische vooruitgang nauwelijks is gedaald.
De boosdoener: te veel stikstofoxide
In het vakblad Brain Medicine beschrijven wetenschappers hoe de tumor zichzelf in leven houdt. De sleutelrol is weggelegd voor een enzym dat stikstofoxide aanmaakt. Dat is een gasmolecuul dat in kleine hoeveelheden belangrijk werk levert: het helpt zenuwcellen onder meer met elkaar te communiceren. Maar de tumor produceert er veel te veel van. Het overtollige gas hecht zich aan omliggende eiwitten en activeert zo een keten van signalen die cellen aanzet om zich te blijven delen. Onderzoekers zagen dit mechanisme eerder al bij bepaalde hersentumoren bij volwassenen.
Dubbel bewezen
Om zeker te weten dat stikstofoxide echt de oorzaak is, kozen de onderzoekers voor een dubbele aanpak. Eerst schakelden ze het enzym uit in het DNA. Daarnaast testten ze een nieuw experimenteel medicijn, BA-101 genaamd, dat hetzelfde enzym blokkeert. Beide methodes leverden vrijwel hetzelfde resultaat op: de tumorcellen stopten met groeien. Dat bewijst twee dingen tegelijk. De tumor is afhankelijk van dit enzym en de krimp is geen toevallig bijeffect van het medicijn.
De natuurlijke eiwitten in de cel die normaal celdeling afremmen, kregen weer de overhand en stopten de vermenigvuldiging. Als extra controle voegden de onderzoekers bewust stikstofoxide toe aan andere kweekjes. De tumorcellen in dat scenario groeiden juist sneller.
Leestip: Waarom de kans op borstkanker toeneemt naarmate we ouder worden
Ook bij muizen getest
Na deze laboratoriumtests wilden de onderzoekers weten of het middel ook werkt in een levend lichaam. Ze brachten daarom menselijk tumorweefsel in bij muizen en behandelden een deel van de groep drie weken lang met BA-101.
Bij de behandelde muizen kwam de tumorgroei vrijwel volledig tot stilstand; de tumoren bij onbehandelde muizen bleven gewoon groeien. De muizen die BA-101 kregen verloren geen gewicht en vertoonden geen tekenen van vergiftiging. Het middel lijkt dus goed verdragen te worden.
Waarom is dit zo veelbelovend?
Artsen hebben eerder geprobeerd om het groeinetwerk van deze tumoren rechtstreeks te blokkeren. Het probleem is daarbij dat kankercellen vaak een omweg vinden en na verloop van tijd weer actief worden. Door nu veel eerder in te grijpen, bij de stikstofproductie zelf, snijd je de tumor de pas af voordat hij een alternatieve route kan zoeken.
Nog een lange weg te gaan
Er zijn desalniettemin belangrijke kanttekeningen. De experimenten gebruikten slechts één gekloonde cellijn, terwijl tumoren bij patiënten enorm verschillen in hun genetisch profiel. Ook houdt het team de exacte samenstelling van BA-101 geheim vanwege lopende patentaanvragen. Het zal hoe dan ook nog jaren duren voordat dit middel alle vereiste veiligheidsstudies en klinische tests bij mensen doorloopt en dus nog langer voordat het daadwerkelijk beschikbaar is voor jonge patiënten.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
