Kinderen met astma krijgen vaker een aanval wanneer iemand thuis vapet, ook als er geen gewone sigaret aan te pas komt. Dat blijkt uit een Amerikaanse analyse van zorgdossiers. In gezinnen waar zowel gerookt als gevapet wordt, zijn de klachten het meest uiteenlopend. De resultaten worden zondag gepresenteerd op een congres in San Diego.
Het bewijs komt uit de dagelijkse praktijk. In een groot netwerk van kinderartsenpraktijken van het Children’s Hospital of Philadelphia vullen ouders bij een bezoek soms twee vragenlijsten in. De ene gaat over roken en vapen binnen het gezin. De andere gaat over de astma van het kind: hoe vaak het ’s nachts of bij het spelen klachten heeft, hoe vaak de noodpuffer nodig is en of het in het ziekenhuis belandde.
Onderzoekers legden de antwoorden naast elkaar voor ruim 48.000 bezoeken van kinderen vanaf één jaar, gespreid over bijna drie jaar. Bij ongeveer 1 op de 6 bezoeken werd er thuis gerookt of gevapet. Meestal ging het enkel om sigaretten (9 procent), soms om beide (5 procent) en soms alleen om de e-sigaret (3 procent).
Klachten bij spelen en sporten
Elk van die groepen vergeleken de onderzoekers met kinderen uit rookvrije gezinnen. Verschillen in buurt, zorgverzekering, leeftijd en geslacht rekenden ze daarbij weg. Zo komt een verschil niet zomaar door armoede.
Kinderen uit gezinnen waar alleen gevapet werd, hadden zo’n 30 procent vaker een opflakkering van hun astma. Klachten bij het spelen of sporten kwamen ongeveer 40 procent vaker voor. Op dat punt deden ze het zelfs iets slechter dan kinderen bij wie thuis ook sigaretten brandden.
Waar zowel gerookt als gevapet werd, zagen de onderzoekers de meeste soorten problemen. Nachtelijke klachten, extra pufjes met de noodpuffer, ziekenhuisopnames in het voorbije jaar: telkens lag de kans 20 tot 30 procent hoger. Ook de ouders zelf vonden de astma van hun kind vaker slecht onder controle. In gezinnen waar alleen sigaretten werden gerookt, hadden de kinderen het eveneens moeilijker, maar daar waren de verschillen minder groot.
“Veel ouders denken dat e-sigaretten een veiliger alternatief zijn, voor henzelf én voor de gezondheid van hun kinderen”, zegt kinderarts en hoofdonderzoeker Brian Jenssen in een persbericht. “Onze bevindingen suggereren dat die aanname voor kinderen met astma niet helemaal overeind blijft.”
Leestip: Vapen is misschien slecht, maar om te stoppen met roken werkt het beter dan alternatieven
Wat hangt er in de kamer?
Damp is geen onschuldige waterdamp. Wie vapet, verhit een vloeistof. Daarbij ontstaan onder meer stoffen als formaldehyde en acetaldehyde, naast sporen van zware metalen. Na het vapen in een afgesloten ruimte zijn zulke stoffen ook in de binnenlucht terug te vinden, legt Tania Maes uit. Zij is professor aan de dienst Longziekten van het UZ Gent. Buiten verdunt de wind de damp veel sneller.
“De damp kan in de longen van kinderen komen door eenvoudig ademen, dus het vapen in de buurt van kinderen zou vermeden moeten worden”, zegt Maes. Een kind ademt wel minder schadelijke stoffen in dan iemand die zelf aan een e-sigaret trekt. “Maar kinderen zijn mogelijks veel gevoeliger voor de schadelijke effecten van deze dampen.”
Bij kleine kinderen komt er misschien nog een tweede weg bij. De damp slaat neer op allerlei oppervlakken in huis, en zo kunnen de stoffen ook via de mond binnenkomen.
In de luchtwegen zet de damp een soort roestproces in gang, dat artsen oxidatieve stress noemen. Dat kan leiden tot ontsteking en afstervende cellen. Die kennis komt wel vooral uit celkweken en proefdieren, en dan nog met verse damp rechtstreeks uit de e-sigaret. Damp die een tijd in een kamer hangt, verandert mogelijk van samenstelling, waarbij er extra giftige stoffen kunnen ontstaan. “Dit is echter heel complexe materie”, zegt Maes.
Eerder onderzoek wijst dezelfde kant op
Gerard Koppelman, kinderarts-pulmonoloog van het UMCG, verwijst naar ander onderzoek. Een analyse bij meer dan 1 miljoen mensen toonde in 2022 al dat wie e-sigaretten gebruikt, vaker astma heeft, ook nadat de onderzoekers rekening hielden met andere factoren. Bij volwassenen met astma zouden e-sigaretten zelfs een groter risico op aanvallen geven dan gewone sigaretten, zo blijkt uit een samenvatting van een Amerikaans longcongres uit 2025.
“E-sigaretten zijn dus geen onschuldige sigaretten, maar geven een duidelijke longschade en ontsteking van de luchtwegen”, zegt Koppelman aan Scientias.nl.
Voorzichtig met conclusies
Het gaat wel om een momentopname. Zo’n studie toont een samenhang, geen oorzaak. In huizen waar gerookt of gevapet wordt, kunnen ook andere dingen meespelen, zoals vocht en schimmel in de woning of luchtvervuiling in de straat.
Bovendien komt alle informatie van de ouders zelf. Niemand mat de longfunctie van de kinderen of de hoeveelheid nicotine in hun lichaam. Of er binnen of buiten gevapet werd, is evenmin bekend. De onderzoekers telden bezoeken, geen kinderen; eenzelfde kind kan dus meermaals meetellen. Alle gegevens komen uit één stedelijk netwerk.
Jenssen gaat ook verder dan zijn cijfers. “Er bestaat geen veilig niveau van blootstelling aan tabak of e-sigaretten als het om kinderen gaat”, zegt hij. Hoeveel er gerookt of gevapet werd, heeft deze studie niet onderzocht.
Hoe zou je dan wél kunnen aantonen dat vapen de astma verergert? Maes schetst een mogelijke aanpak. Volg kinderen met astma van wie de ouders binnenshuis vapen, en vraag die ouders om te stoppen. Vergelijk daarna de gezinnen die stoppen met de gezinnen die blijven vapen. Nemen de klachten af bij de kinderen van wie de ouders gestopt zijn? “Indien dit het geval zou zijn, is er alvast een directe link tussen de astmaklachten en binnenshuis vape aangetoond.”
Wat kunnen ouders doen?
Koppelman wijst ouders die vapen op Stoptober. Dat is een actie waarbij duizenden mensen in oktober samen proberen te stoppen met roken. Samen stoppen maakt de kans groter dat het lukt, zegt hij. “Stoppen met roken is niet makkelijk, dus voor alle situaties geldt: niet roken in huis of in de auto en niet roken in ruimtes waar je kind komt.”
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
