De groep mensen die bewust kinderloos of beter gezegd kindvrij blijft, groeit zienderogen. Tot nu toe kozen vooral mensen in welvarende landen, zoals Nederland of Japan, voor een leven zonder kinderen. Maar nieuw Amerikaans onderzoek laat zien dat het ook in ontwikkelingslanden steeds vaker gebeurt.
Onderzoekers Zachary en Jennifer Neal van Michigan State University ontwikkelden speciale software om data uit de Demographic and Health Surveys (DHS) te analyseren, een verzameling grootschalige bevolkingsonderzoeken die in samenwerking met lokale overheden zijn opgezet. De Neals hadden de beschikking over de gegevens van meer dan 2 miljoen mensen in 51 ontwikkelingslanden. En daaruit bleek dat 37.366 mensen aangaven geen kinderen te hebben en er ook geen te willen.
Index van menselijke ontwikkeling
Wat opvalt is dat het percentage kindvrije personen per land sterk verschilt, zelfs binnen dezelfde regio fluctueert het flink. Neem bijvoorbeeld Zuidoost-Azië. In de Filipijnen is 7,3 procent van de jonge, alleenstaande vrouwen (15 tot 29 jaar) bewust kinderloos, terwijl dit in Indonesië slechts 0,4 procent is. Het hoogste percentage is gevonden in Papoea-Nieuw-Guinea (15,6%). Madagaskar (0,4%) en Liberia (0,3%) bungelen onderaan de lijst. De onderzoekers ontdekten een duidelijk verband tussen de mate van ontwikkeling in een land en het aantal mensen dat geen kinderen wil. Hoe beter het land scoort op de Human Development Index (HDI), die kijkt naar gezondheid, onderwijs en levensstandaard, hoe groter het aandeel kindvrije burgers. Ook gendergelijkheid en politieke vrijheid blijken een rol te spelen, al was die invloed kleiner.
In Tsjaad, een land met lage ontwikkelingscijfers, lag het percentage rond de 1 procent, terwijl Turkije, dat een stuk hoger scoort op de HDI, rond op 5,3 procent uitkwam. Buurland Armenië blijft dan weer op 1 procent steken. En als we kijken naar Sub-Sahara-Afrika dan vallen Ethiopië (8,9%) en Zuid-Afrika (5,7%) op als uitschieters.
Breed patroon
En dit is belangrijk nieuws. Tot nu toe werd vaak gedacht dat de keuze om kinderloos te blijven vooral iets westers is. Het wordt soms zelfs als een luxeprobleem van rijke landen omschreven. Maar de nieuwe cijfers tonen een breder patroon. De Neals schrijven: “Er is steeds meer aandacht voor het groeiende aantal mensen in welvarende, hoogontwikkelde landen die geen kinderen willen. Maar dit onderzoek laat zien dat die keuze niet alleen in de ontwikkelde wereld gemaakt wordt. Veel mensen in ontwikkelingslanden blijven ook bewust kinderloos.”
De studie roept nieuwe vragen op over reproductieve gezondheid, vrijheid en maatschappelijke normen. Waarom kiezen mensen in landen waar kinderen traditioneel juist belangrijk zijn, toch voor een leven zonder nageslacht? En welke steun of voorzieningen hebben zij nodig? Eén ding is duidelijk: de keuze om geen kinderen te krijgen is niet langer alleen een westerse trend, maar een wereldwijd fenomeen. En dat zegt veel over de snelheid waarmee onze wereld verandert.
Ook in Nederland groeit het aantal mensen dat bewust kiest voor een leven zonder kinderen. Volgens cijfers van het CBS had in 2023 bijna 1 op de 5 vrouwen van 45 jaar nog geen kind gekregen en bij een groot deel van hen is dat een bewuste keuze. Vooral hoger opgeleiden en stedelingen geven vaker aan dat ze geen kinderwens hebben. Redenen lopen uiteen: financiële druk, zorgen over het klimaat of simpelweg geen behoefte aan een gezin. Onder jonge volwassenen zegt inmiddels ruim 30 procent dat ze twijfelen of ze ooit kinderen willen. Sociologen zien daarin een trend richting een ‘nieuwe levensinvulling’: reizen, carrière of persoonlijke vrijheid worden door veel jonge mensen als belangrijker gezien dan het traditionele gezinsleven. Nederland volgt daarmee dezelfde trend als veel hoogontwikkelde landen.
