Onderzoekers hebben bijna 300.000 kilometer aan Romeinse wegen in kaart gebracht. Wat blijkt: de wegen zijn minder kaarsrecht dan je je wellicht voorstelt. En op het wegennet lag Rome niet eens het meest centraal.
Het spreekwoord kwam er pas eeuwen na de laatste Romeinse steenlegging. Alle wegen leiden naar Rome. Ze zouden er bovendien recht bijliggen en onze snelwegen zouden ze nog altijd volgen. Veel harde cijfers zaten daar nooit achter. Wat archeologen hadden, waren mijlpalen en antieke reisgidsen. Onderzoekers hebben daarom de meest gedetailleerde digitale kaart van het Romeinse wegennet tot nu toe gebouwd.
Recht waar het kon
De onderzoekers hakten de wegenkaart vervolgens in stukjes van 1 kilometer. Ze maten van elk stuk de kronkeligheid en de helling. Om de kronkeligheid te meten, werd de echte lengte van de weg gedeeld door de afstand in vogelvlucht. Is het resultaat 1, dan is de weg perfect recht.
De Romeinse wegen hadden een middenwaarde van 1,0045. Onze eigen wegen zitten er nog dichter bij, op 1,0026.
Vooral in Noordwest-Europa, de Povlakte en Centraal-Anatolië trekken de wegen strakke lijnen tussen nederzettingen. In het bergachtige Zuidoost-Europa slingeren ze veel meer.
De Alpen als uitzondering
Ook blijkt dat negen op de tien wegen vlak genoeg waren om met os en kar te betreden. Dat toont aan dat het Romeinse wegennet geschikt was voor grootschalige handel.
Vooral in de Alpen valt dat op. Je zou daar de steilste wegen van het rijk verwachten, maar de hellingen liggen er zachter dan in de Pyreneeën, het Atlasgebergte of het Taurusgebergte. Dat komt deels dankzij de lange dalen en gunstige passen en deels omdat Rome er geld tegenaan gooide. De onderzoekers vonden uitgehakte rotswanden, terrassen, steunmuren en zelfs tunnels, zoals in de Valle d’Aosta. De verbinding tussen Italië en de rest van Europa moest en zou werken.
Rome van de troon
Om te bepalen welke wegen er echt toe deden, rekenden de onderzoekers uit hoe vaak een wegvak op de snelste route tussen twee plaatsen lag. Snelst betekent hier niet kortst, want een steile klim neemt tijd in beslag.
De drukste doorgangen liggen langs de Middellandse Zeekust. De best gelegen steden wareb Antiochië, Byzantium, Ankara en Korinthe. Rome staat niet eens op de belangrijkste route van Italië zelf.
Al gaat dit enkel over reizen te voet en per kar. Wie over zee of over rivieren trok, en dat deed iedereen die grote afstanden aflegde, vertrok wel degelijk vanuit het midden. Voor die reizen lag Rome perfect gelegen.
Tongeren als spin in het web
Per provincie tekenen zich drie soorten netwerken af. Sommige lopen als een lint langs een rivier, zoals de Nijl of de Rijn. Andere spreiden hun verkeer over veel routes, zoals in Gallië en Britannia. En in nog andere komt alles samen in één stad. Germania Inferior hoort bij die laatste groep, met Atuatuca als draaischijf. Dat is het huidige Tongeren.
Wat er vandaag van overblijft
En die moderne snelweg op het Romeinse tracé? Het verband is er, maar het is matig. Waar vroeger Romeinse wegen lagen, liggen er nu weliswaar vaker ook, maar het houdt nergens stand over een grote aaneengesloten regio. De lokale geschiedenis bepaalt bijna alles.
Met de huidige bevolkingsspreiding heeft het al helemaal weinig te maken. Rond Parijs, Madrid en Brussel is het wegennet ontploft, terwijl Griekenland, Klein-Azië en Noord-Afrika vandaag dunner bedeeld zijn dan in de Romeinse tijd.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
