Hubble levert wederom een intiem portret af, nu van NGC 3137, een spiraalstelsel op 53 miljoen lichtjaar afstand. Het blijkt een verrassend bekende verschijning met een losbandig karakter, dat doet denken aan onze voorlaatste ‘ruimtefoto van de week’, desondanks met een geheel eigen draai…
Het universum is een meester in het creëren van patronen, en soms lijkt het alsof het zichzelf herhaalt. Deze nieuwe opname van de Hubble-ruimtetelescoop, is daar een prachtig bewijs van. De foto toont NGC 3137, een spiraalstelsel in het sterrenbeeld Luchtpomp (Antlia), dat met zijn schuine positie en intieme uitstraling bij mij meteen een gevoel van herkenning opriep.
Een vertrouwd gezicht met een losbandig randje
Het stelsel, dat we vanaf de aarde net boven zijn galactische evenaar bekijken, vertoont namelijk opvallende gelijkenissen met NGC 7331, de ruimtefoto van de week van slechts twee weken terug. Beide stelsels hebben een actieve galactische kern met een superzwaar zwart gat, kennen een levendige stervorming en missen een centrale balk (astronomen duiden dit aan met de classificatie ‘SA’). Ook ontbreekt een binnenste ringstructuur, de ‘s’ in hun typeaanduiding. De compositie van de foto, schuin van boven de galactische evenaar genomen zoals deze zich aan onze hemel toont, versterkt dat déjà vu-gevoel…
Een blik op de kosmische buren
Toch zou ik NGC 3137 tekortdoen door het slechts als een lookalike te bestempelen, want de verschillen zijn minstens zo boeiend. Waar NGC 7331 een opvallende gelijkenis met onze Melkweg vertoont, slaat dit stelsel een ander pad in. De spiraalarmen zijn veel losser gewonden, waardoor het er een stuk ‘losbandiger’ uitziet. Ook schuilt er een fundamenteel verschil in de kern: bij NGC 7331 draait deze tegengesteld aan de armen, een kosmische rariteit, terwijl de kern van NGC 3137 juist keurig met de spiraalstructuur meedraait.
Van Hubble tot Webb: meerdere gezichten van NGC 3137
Helaas staat NGC 3137 minder vaak in de schijnwerpers dan zijn bekendere soortgenoot. Waar ik van NGC 7331 een schat aan archiefmateriaal vond, moest ik voor dit stelsel dieper graven. Gelukkig is de nieuwe Hubble-foto van grote waarde. Deze werd gemaakt in zes verschillende kleurenbanden voor het PHANGS-HST-programma, een grootschalig onderzoeksproject onder leiding van astronoom D. Thilker dat zich richt op sterrenhopen in 55 nabije sterrenstelsels. Door de leeftijden van deze sterrenhopen en hun omringende nevels te meten, krijgen astronomen een ongekend gedetailleerd beeld van de volledige levenscyclus van sterren in spiraalstelsels, van hun prille geboorte tot aan hun oude dag. Het programma bundelt bovendien de krachten van Hubble’s scherpe optische en ultraviolette blik met de infraroodgevoelige ogen van de James Webb-ruimtetelescoop en het uitgebreide netwerk van radioschotels van ALMA.
Naast deze schitterende Hubble-opname heb ik uiteindelijk nog drie andere pareltjes gevonden die elk een uniek gezicht van NGC 3137 vertonen. De eerste is een grondopname van de Legacy Surveys DR10:
De tweede is een monochrome opname gemaakt met het MIRI-instrument van de James Webb-ruimtetelescoop, die het stelsel in een heel ander, stoffig infrarood licht laat zien.
Nog een fraaie opname vanaf de grond toont hoe ook amateurs en semi-professionele astronomen dit stelsel op de gevoelige plaat weten vast te leggen:
Een spiraal ontleed: de plek in de kosmische vork
Al deze observaties helpen astronomen om de cyclus van stergeboorte en -dood in kaart te brengen, mede dankzij de scherpe blik van Hubble op de talloze helderblauwe sterrenhopen en roze nevels in de armen. NGC 3137 krijgt in de morfologische classificatie van Hubble-De Vaucouleurs het label SA(s)d. De ‘d’ in deze code verraadt dat we hier te maken hebben met een open structuur spiraalstelsel, gekenmerkt door een relatief kleine, zwakke kern en wijd uit elkaar staande, fragmentarische armen. In het befaamde stemvorkdiagram van Hubble, zoals later verfijnd door De Vaucouleurs, vinden we dit stelsel dan ook helemaal aan de rechterkant terug, bij de meest losjes gewonden spiralen.
Een thuis ver van huis
Ten slotte maakt NGC 3137 deel uit van de NGC 3175-groep, een bescheiden cluster van sterrenstelsels. Samen met het andere dominante groepslid, NGC 3175, vertoont deze galactische buurt opvallende gelijkenissen met onze eigen Lokale Groep, waar de Melkweg en Andromeda de dienst uitmaken.
Door dit nabije systeem te bestuderen, hopen astronomen meer te leren over de dynamiek en evolutie van onze eigen galactische thuis. Met haar scherpe blik en de aanvullende infraroodbeelden van Webb blijft NGC 3137 zo een dankbaar onderwerp dat bewijst dat zelfs een minder bekende kosmische buur prachtige geheimen herbergt.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
