Veel planten zitten vol giftige afweerstoffen. Voor planteneters is het daardoor enorm belangrijk om te weten wát eetbaar is- en wat niet. Nieuw onderzoek naar het geslacht Neotoma laat zien dat deze knagers op populatieniveau generalisten zijn, maar dat individuele soorten telkens een vaste, beperkte selectie planten eten.
Neotoma-soorten blijken daarmee een onverwacht sterk model om voedselkeuzes bij wilde dieren te bestuderen. “Neotoma-soorten zijn opmerkelijk in hun vermogen om zeer giftige planten te eten,” zegt Sara Weinstein, ecoloog aan Utah State University. “Als er geen andere opties zijn kunnen velen van hen planten als creosoot, Mesquite en jeneverbes eten, die vol zitten met nare verbindingen zoals alkaloïden en terpenen.” Het onderzoek is te vinden in Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
Menu
De studie strekte zich bijna acht jaar uit en omvatte een groot aantal populaties verspreid over Noord-Amerika, vaak met meerdere Neotoma-soorten in hetzelfde gebied. De onderzoekers vingen dieren kortstondig en verzamelden hun uitwerpselen; die leveren een verrassend volledig dagboek van het menu. “Elk monster bundelt ongeveer een dag aan voedselkeuzes,” zegt Weinstein. “Zo krijgen we een momentopname van alles wat het dier heeft gegeten.” Met DNA-metabarcoding — een techniek waarbij korte DNA-sporen in poep met next-generation sequencing worden uitgelezen — reconstrueerden ze nauwkeurig welke planten waren gegeten. “Het is een zeer krachtige en toegankelijke methode om het onzichtbare zichtbaar te maken,” aldus Weinstein.
Opvallend: op populatieniveau gedragen Neotoma-soorten zich als generalisten: er wordt van veel verschillende planten gegeten en populaties kunnen mee-schakelen als het aanbod verandert. Maar zoom je in op individuen, dan blijkt het dieet veel consistenter en smaller dan verwacht. “We neigen generalisten te zien als ‘alleskunners die nergens in uitblinken’,” zegt Weinstein. “Maar het lijkt erop dat de meeste generalisten beter kunnen worden omschreven als ‘alleskunners met een specialisme.”
Die individuele voorkeuren — telkens kiezen voor een herkenbare subset aan planten — helpen vermoedelijk om de risico’s van plantengiffen te beheersen. Tegelijkertijd voorkomt die strategie dat dieren vastlopen in extreme specialisatie. “Een oude gedachte is dat als je heel specifiek één plant eet en die ene plant verdwijnt — bijvoorbeeld door veranderingen in het ecosysteem of door een invasieve soort — je in de problemen komt,” zegt Weinstein. “Kun je als generalist snel schakelen naar alternatieve voedselbronnen, dan nemen je overlevingskansen toe.”
Meerwaarde
De meerwaarde van Neotoma-soorten voor wetenschappelijk onderzoek zit ook in hun ecologie en gedrag. Ze zijn wijdverspreid in de Verenigde Staten en vaak talrijk, maar ze mijden mensen en leven vooral in relatief ongerepte habitats. “Neotoma-soorten zijn een fenomenaal modelorganisme om te begrijpen hoe wilde dieren keuzes maken over wat ze eten,” zegt Weinstein. “Ze leven in een landschap met uiteenlopende voedselopties, sommige beter dan andere, en die natuurlijke variatie kunnen we benutten om te begrijpen hoe ze beslissen wat ze eten.” Bovendien zijn ze logistiek behapbaar voor veldonderzoek. “Vergeleken met grote herbivoren zoals herten of elanden zijn Neotoma-soorten veel makkelijker te vangen en te hanteren,” zegt ze. “En ze leveren ons vaak al materiaal voor dieetanalyse, want ze poepen vaak in de val.”
Het grotere plaatje: voedselkeuzes zijn een sleutel tot veerkracht. Door te laten zien dat dieetbreedte wordt begrensd door de kosten van zowel specialiseren als generaliseren, helpt dit onderzoek te verklaren welke populaties waarschijnlijk het best bestand zijn tegen veranderende omstandigheden. Denk aan verschuivingen in plantengemeenschappen, de opmars van invasieve soorten of perioden van schaarste. “Uiteindelijk hebben deze beperkingen op dierlijke diëten belangrijke implicaties voor ons begrip van voedselwebben, soortinteracties en welke populaties het meest waarschijnlijk zullen standhouden in veranderende ecosystemen,” besluit Weinstein.
