Je stoot je teen, voelt pijn en verwacht dat het alleen maar erger wordt. Klinkt herkenbaar? Die negatieve verwachting kan de pijn daadwerkelijk verergeren. Wetenschappers hebben nu ontdekt welk hersencircuit daarvoor verantwoordelijk is.
Het zogeheten nocebo-effect is het tegenovergestelde van het bekendere placebo-effect. Waar positieve verwachtingen juist pijn kunnen verminderen, zorgt het nocebo-effect ervoor dat angst, stress en negatieve verwachtingen pijn verergeren.
Wetenschappers wisten al langer dat een bepaalde stof in de hersenen, cholecystokinine (CCK) genaamd, betrokken is bij dit proces. Maar nu is voor het eerst precies ontdekt via welke route dat gebeurt, namelijk door een verbinding tussen twee hersengebieden: de voorste cingulate cortex (ACC), die betrokken is bij de emotionele kant van pijn, en het laterale periaqueductale grijs (lPAG), een gebiedje in de hersenstam dat pijngevoeligheid beïnvloedt. Zodra deze route actief wordt, neemt de gevoeligheid voor pijn toe.
Volgens onderzoeker Loren Martin is dat een belangrijke ontdekking. “Onderzoekers weten al jaren dat CCK gekoppeld is aan nocebo-reacties bij mensen, maar onze studie identificeert de specifieke hersenroute waardoor dit systeem pijn versterkt.”
Zelfs kijken naar pijn bleek al genoeg
Voor het onderzoek werkten de wetenschappers met muizen. Ze riepen negatieve verwachtingen op door dieren terug te brengen naar een plek waar ze eerder pijn hadden ervaren. Hen werd op dat moment dus geen pijn gedaan, terwijl ze dat wel zo ervoeren. Ook bleek het voldoende wanneer een muis een andere muis pijn zag hebben.
Leestip: Zweer je bij een kopje koffie in de ochtend? Het is waarschijnlijk placebo
Met behulp van medicatie en optogenetische technieken konden de onderzoekers de hersenroute vervolgens direct beïnvloeden. Wanneer ze het circuit activeerden, werden de muizen gevoeliger voor pijn. Werd de verbinding juist geblokkeerd, dan bleef het nocebo-effect uit. Dat verklaart waarom eerdere nare ervaringen, angst of spanning lichamelijke klachten kunnen verergeren. Artsen zien dat al jaren terug bij patiënten, maar de precieze hersenprocessen daarachter waren nog niet echt bekend.
Pijn zit niet alleen in je hoofd
De ontdekking kan belangrijk zijn voor de behandeling van chronische pijn en andere klachten waarbij angst en negatieve verwachtingen een grote rol spelen. “Als we beter begrijpen welke hersencircuits deze effecten veroorzaken, kunnen we mogelijk pijn verminderen bij aandoeningen waarbij angst, anticipatie en negatieve verwachtingen symptomen verergeren”, aldus Martin.
Leestip: Bekende zware pijnstillers werken niet beter dan placebo: op lange termijn zelfs negatief effect
Misschien nog wel belangrijker: het onderzoek helpt om vooroordelen over chronische pijn weg te nemen. “Een belangrijke implicatie van dit werk is dat het bevestigt wat patiënten daadwerkelijk ervaren”, zegt Martin. “Pijnversterking door het nocebo-effect is niet simpelweg ingebeeld of overdreven. De hersenen creëren actief een echte biologische pijnreactie via specifieke neurale circuits.” Wie meer pijn voelt door angst of negatieve verwachtingen, stelt zich dus niet aan. Het brein speelt daarin daadwerkelijk een actieve rol.
Het placebo-effect kennen de meeste mensen wel: als iemand verwacht dat een behandeling helpt, kan dat ook echt zorgen voor minder pijn of klachten, zelfs als het middel geen enkele werkzame stof bevat. Je denkt bijvoorbeeld dat een pil je hoofdpijn vermindert, waarna de pijn echt afneemt, ook al doet die pil in feite niks. Het nocebo-effect werkt precies andersom. Daarbij zorgen negatieve verwachtingen juist voor meer pijn, angst of klachten. Dat kan ontstaan door eerdere nare ervaringen, waarschuwingen van anderen of simpelweg de verwachting dat iets pijn gaat doen. Je verwacht bijvoorbeeld dat een bepaalde behandeling vervelende bijwerkingen geeft, waarna je die klachten ook daadwerkelijk sterker ervaart. Het nieuwe onderzoek laat zien dat het nocebo-effect geen aanstellerij is, maar een meetbaar biologisch proces in de hersenen.
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
